مسئولیت بین المللی دولت در نقض قراردادهای انفال با شرکت های خارجی

هدف این پژوهش، بررسی ابعاد حقوقی و بین المللی مسئولیت دولت در صورت نقض قراردادهای مربوط به انفال با شرکت های خارجی است. در نظام حقوقی ایران، انفال از جمله اموال عمومی و تحت حاکمیت دولت اسلامی محسوب می شود و بهره برداری از آن معمولا از طریق انعقاد قرارداد با اشخاص داخلی و شرکت های خارجی انجام می گیرد. با این حال، دولت گاه به استناد مصلحت عمومی یا تغییر شرایط اقتصادی و سیاسی، اقدام به فسخ یا تغییر یک جانبه مفاد این قراردادها می کند؛ امری که می تواند به نقض تعهدات بین المللی دولت بینجامد و مسئولیت بین المللی آن را در پی داشته باشد. نوآوری این پژوهش در آن است که برای نخستین بار، مسئولیت دولت ایران در نقض قراردادهای انفال از منظر حقوق بین الملل سرمایه گذاری و رویه داوری های بین المللی بررسی می شود. این تحقیق با روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای انجام شده است. برای تبیین مبانی نظری، از قوانین داخلی، اسناد بین المللی مرتبط با سرمایه گذاری، آراء داوری بین المللی از جمله پرونده های مطرح در مرکز بین المللی حل و فصل اختلافات سرمایه گذاری و متون فقهی مربوط به حدود اختیارات دولت در بهره برداری از انفال استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که دولت، هرچند در بهره برداری از انفال از اختیارات حاکمیتی برخوردار است، اما در روابط بین المللی موظف است اصول بنیادینی همچون وفای به عهد اعتماد مشروع سرمایه گذاران و اصل ثبات قراردادها را رعایت نماید. نقض این اصول، در صورت نبود توجیه قانونی یا جبران خسارت عادلانه، می تواند از دیدگاه حقوق بین الملل مصداق مسئولیت بین المللی تلقی گردد. بر اساس نتایج پژوهش، لازم است قانون گذار با شفاف سازی حدود اختیارات حاکمیتی و پیش بینی سازوکارهای موثر جبران خسارت، از یک سو منافع عمومی را حفظ کند و از سوی دیگر، اعتماد و امنیت حقوقی سرمایه گذاران خارجی را تقویت نماید. چنین رویکردی می تواند ضمن جلوگیری از بروز اختلافات بین المللی، زمینه تعامل پایدار میان دولت و بخش خصوصی خارجی را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

انفال ، مسئولیت بین المللی دولت ، قراردادهای تجاری ، سرمایه گذاری خارجی ، فسخ یک جانبه ، وفای به عهد