کارکردهای دانشگاه در چارچوب مسئولیت اجتماعی برای حفاظت و مدیریت حقوقی انفال و منابع عمومی

انفال و منابع طبیعی در نظام حقوقی و فقهی ایران جایگاهی بنیادین دارند و به عنوان اموال عمومی و ثروت های بین نسلی، متعلق به عموم مردم و در اختیار حکومت اسلامی قرار گرفته اند. اصل ۴۵ قانون اساسی به صراحت انفال را در اختیار حکومت اسلامی دانسته است تا در جهت مصالح عامه مدیریت و بهره برداری شوند. با وجود چنین جایگاهی، چالش های متعدد زیست محیطی، اقتصادی و حقوقی در مسیر صیانت و بهره برداری از این منابع وجود دارد؛ از جمله بهره برداری بی رویه از جنگل ها و مراتع، تخریب منابع آبی، مدیریت ناکارآمد معادن و بروز تعارض میان منافع خصوصی، دولتی و عمومی. این چالش ها در کنار ضعف ساختارهای نظارتی و کمبود سیاست های شفاف، مانعی جدی بر سر راه تحقق عدالت اجتماعی و توسعه پایدار محسوب می شوند. در این میان، دانشگاه ها به عنوان مهم ترین نهادهای عمومی و علمی کشور، تنها وظیفه آموزش و پژوهش ندارند، بلکه بر اساس اصول مسئولیت اجتماعی، متعهد به ایفای نقش موثر در حل مسائل جامعه نیز هستند. دانشگاه ها می توانند با تربیت نیروی انسانی متخصص و متعهد، تولید دانش حقوقی و زیست محیطی، ترویج فرهنگ عمومی حفاظت از منابع، و ارائه راهکارهای نوین حقوقی و مدیریتی، به شکل گیری الگوهای کارآمد در صیانت از انفال کمک کنند. همچنین مشارکت دانشگاه ها در فرآیند سیاست گذاری عمومی و همکاری نزدیک با نهادهای حکومتی و مدنی، می تواند به افزایش شفافیت، کاهش فساد و بهره برداری عادلانه و پایدار از منابع عمومی منجر شود. این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی، ابتدا به تبیین مبانی فقهی و حقوقی انفال در ایران می پردازد، سپس کارکردهای دانشگاه در چارچوب مسئولیت اجتماعی برای حفاظت و مدیریت حقوقی منابع عمومی را بررسی می کند و در نهایت با بهره گیری از تجربه های موفق داخلی و بین المللی، راهکارهایی جهت ارتقای نقش دانشگاه ها در تحقق عدالت اجتماعی و توسعه پایدار ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

انفال ، مسئولیت اجتماعی دانشگاه ، توسعه پایدار ، مالکیت عمومی