تاثیر آموزش علوم اجتماعی(مطالعات اجتماعی) بر دانش آموزان در مقطع ابتدایی: چالش ها و راهکار ها (نقش پذیری اجتماعی،شهروندی مداری،تربیت نقش مسئول،مبارزه با بی تفاوتی های اجتماعی)

در جهان کنونی که با چالش های متعددی چون افول مشارکت اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی، بی تفاوتی مدنی و گسست نسلی از ارزش های دموکراتیک روبه روست، آموزش شهروندی به عنوان یکی از اهداف کلان نظام های آموزشی مطرح شده است. در این میان، علوم اجتماعی به عنوان درسی بنیادین در فرآیند تعلیم و تربیت، نقشی فراتر از انتقال صرف اطلاعات ایفا کرده و بستری برای نهادینه سازی هویت شهروندی، پرورش تفکر انتقادی، آشنایی با حقوق و مسئولیت های اجتماعی و تمرین مشارکت مدنی فراهم می سازد. در دهه های اخیر، نظام های آموزشی با چالش هایی پیچیده و چندلایه در حوزه تربیت اجتماعی مواجه شده اند که یکی از برجسته ترین آن ها، گسترش پدیده «بی تفاوتی اجتماعی» در میان نسل نوجوان و جوان است. بی تفاوتی اجتماعی، به عنوان نوعی کناره گیری از مسائل جمعی، کاهش دغدغه نسبت به سرنوشت دیگران، سستی در مسئولیت پذیری و افول مشارکت مدنی، پدیده ای است که می تواند انسجام اجتماعی، سرمایه فرهنگی و ظرفیت کنش گری نسل آینده را تضعیف کند. در این میان، آموزش علوم اجتماعی در مدرسه، به عنوان بستری کلیدی برای رشد تفکر انتقادی، تحلیل ساختارهای اجتماعی و تقویت هویت شهروندی، نقش بنیادینی در مقابله با این پدیده دارد. هدف اصلی این مقاله، تحلیل نظری و انتقادی ظرفیت های آموزش علوم اجتماعی در کاهش و پیشگیری از بی تفاوتی اجتماعی در میان دانش آموزان است. در این راستا، با بهره گیری از رویکردی میان رشته ای، نظریه های جامعه شناسی آموزشی (نظیر بوردیو، فریره، هابرماس) و مطالعات تربیتی، به بررسی عمیق مفاهیم، راهبردها و چالش های مرتبط پرداخته شده است. همچنین، محتوای کتاب های درسی علوم اجتماعی ایران در مقاطع ابتدایی و متوسطه مورد تحلیل انتقادی قرار گرفته و میزان توجه آن ها به مولفه های مشارکت، کنش اجتماعی، مسئولیت پذیری، عدالت خواهی و هویت جمعی بررسی شده است در پایان مقاله، پیشنهادهایی برای بازنگری در محتوای درسی، روش های تدریس، تربیت معلمان و سیاست گذاری های کلان آموزشی با هدف توانمندسازی دانش آموزان در مقام شهروندانی فعال، دغدغه مند و مسئول، ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

علوم اجتماعی ، بی تفاوتی اجتماعی ، آموزش و پرورش ، کنش گری اجتماعی ، سرمایه اجتماعی