بازنمایی شهر در کتب درسی جغرافیا(تهران محوری یا واقعیت منطقه ای)

کتاب های درسی جغرافیا مهم ترین مرجع رسمی برای آشنایی دانش آموزان با فضاهای شهری کشورند و نحوه بازنمایی شهرها در آنها، اولویت های ذهنی دانش آموزان را درباره مرکز و پیرامون شکل می دهد، بااین حال غلبه تهران بر سایر شهرها کمتر واکاوی شده است. پرسش محوری آن است که کتاب های درسی جغرافیا شهرهای ایران را چگونه بازنمایی می کنند و این بازنمایی نابرابر چه پیامدهایی برای هویت یابی فضایی دانش آموزان شهرهای غیرمرکزی دارد؟ پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای انتقادی در کتاب های جغرافیا، مطالعات اجتماعی و انسان و محیط زیست دوره متوسطه انجام شده است. یافته ها از الگوی «تهران محوری» شدیدا نامتوازن حکایت دارد: تهران پربسامدترین شهر با صفات مثبت و توسعه یافته است، کلانشهرهایی چون مشهد و اصفهان در رتبه های بعدی با فاصله بسیار قرار دارند و شهرهای متوسط و کوچک، به ویژه در مناطق حاشیه ای، یا به طور نظام مند غایب اند یا با صفات منفی بازنمایی می شوند. این الگو ضمن بازتولید گفتمان مرکز-پیرامون، هویت فضایی دانش آموزان شهرهای غیرمرکزی را دچار سرخوردگی می کند و تصویری غیرواقعی از توزیع فرصت ها در کشور به دست می دهد. پژوهش حاضر با آشکارسازی این نابرابری، ضرورت بازنگری انتقادی در محتوای آموزش جغرافیا و گذار به رویکرد منطقه ای و متوازن را مستند می سازد.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، کتاب درسی ، جغرافیا ، تهران محوری ، شهرهای ایران