بازی های تعاملی و نقش آن ها در کاهش تکانشگری دانش آموزان دبستانی: مرور نظام مند شواهد ۲۰۲۰-۲۰۲۵

تکانشگری به عنوان یکی از چالش های پررنگ دوران دبستان، با پیامدهایی چون افت عملکرد تحصیلی، تعارض های مکرر با همسالان، مشکلات انضباطی در کلاس، و افزایش احتمال بروز رفتارهای پرخطر در دوره نوجوانی و بزرگسالی همراه است (Colomer Et Al., ۲۰۱۷). در سال های اخیر، توسعه فناوری های آموزشی و گسترش بازی های تعاملی دیجیتالی، حرکتی و گروهی، فرصت کم نظیری برای طراحی مداخلات جذاب، ساختارمند و مبتنی بر شواهد جهت تقویت کارکردهای اجرایی و مهارت های خودتنظیمی کودکان فراهم کرده است (Kim & Lee, ۲۰۲۱; Lin Et Al., ۲۰۲۵). پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد مرور نظام مند، شواهد تجربی منتشرشده بین سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ را درباره نقش بازی های تعاملی در کاهش تکانشگری دانش آموزان دبستانی بررسی می کند و به طور خاص بر ابعاد بازداری پاسخ، توجه پایدار، حافظه کاری و انعطاف شناختی به عنوان مولفه های کلیدی کارکردهای اجرایی تمرکز دارد. نتایج نشان می دهد بازی های تعاملی با طراحی درمان محور و مبتنی بر اصول کارکردهای اجرایی، به طور کلی منجر به کاهش کوچک تا متوسط در شاخص های رفتاری تکانشگری و بهبود معنادار در بازداری پاسخ، حافظه کاری و خودکنترلی در کودکان با و بدون تشخیص ADHD می شوند؛ در حالی که بازی های تجاری فاقد هدف آموزشی، به ویژه انواع سریع و پاداش محور، می توانند در برخی کودکان موجب تشدید برخی مولفه های تکانشگری شوند. بر اساس جمع بندی شواهد، اجرای برنامه های مدرسه محور مبتنی بر بازی های حرکتی گروهی و بازی های جدی دیجیتال، در صورتی که با آموزش مستقیم مهارت های خودتنظیمی، ساختار جلسات منظم، نظارت متخصص و مشارکت والدین همراه باشد، می تواند به عنوان راهبرد مکمل و کم هزینه برای کاهش تکانشگری و ارتقای خودکنترلی در مدارس ابتدایی، به ویژه در نظام آموزشی ایران به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

بازی های تعاملی ، تکانشگری ، کارکردهای اجرایی ، دانش آموزان ابتدایی ، ADHD ، بازی های دیجیتالی