بررسی و تحلیل کتاب جامعه شناسی ۳ از منظر سوالات موجود در درس ها

این پژوهش با هدف تحلیل محتوای پرسش های درون متنی و پایانی کتاب جامعه شناسی (۳) پایه دوازدهم براساس مدل سه سطحی ویلیام رومی (دانشی، مهارتی، نگرشی) انجام شده است. ضرورت انجام تحقیق از آنجا ناشی می شود که پرسش های کتاب های درسی نقش کلیدی در جهت دهی فرآیند یادگیری، تقویت تفکر انتقادی و تربیت اجتماعی دانش آموزان دارند و کیفیت و ترکیب آن ها می تواند رفتار و نگرش علمی شاگردان را متاثر سازد. جامعه آماری تحقیق شامل تمامی پرسش های مندرج در متن و پایان هر درس کتاب است که در قالب واحدهای معنایی جداگانه استخراج و کدگذاری شده اند. در این بررسی، ابتدا با استفاده از تکنیک محتوای کیفی و دستورالعمل کدگذاری مبتنی بر واژگان راهنما و شاخص های مدل رومی، پرسش ها به یکی از سطوح یادگیری دانشی، مهارتی یا نگرشی طبقه بندی شدند. سپس داده ها در قالب جدول آماری تجمیع گشته و به کمک نرم افزارهای اکسل و پایتون تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که توزیع پرسش ها به ترتیب ۱۱.۳۸ درصد در سطح دانشی، ۲۸.۴۵ درصد در سطح مهارتی و ۶۰.۱۷ درصد در سطح نگرشی است. محاسبه ضریب درگیری کل کتاب (۸.۱۵) حاکی از فعال و پیشرو بودن محتوای پرسش هاست و نشان می دهد کتاب به ازای هر پرسش دانشی، هشت پرسش فعال (مهارتی و نگرشی) دارد که دانش آموز را به تفکر، تحلیل و قضاوت ارزشی وامیدارد. اگرچه جهت گیری ارزشی و نگرشی کتاب در راستای تقویت مسئولیت پذیری و نگرش اجتماعی دانش آموزان قابل تقدیر است، اما سهم نسبتا پایین پرسش های مهارتی (کمتر از ۲۹ درصد) نشان دهنده ضعف در پرورش مهارت های تحلیلی و شناختی است. پیشنهاد می شود با بازنگری در طراحی پرسش ها، افزایش سهم پرسش های مهارتی، ارائه راهنمای معلم و نمونه پاسخ های تشریحی، و نیز گنجاندن تکالیف عملکردی، همسویی بیشتری با اهداف آموزشی ملی ایجاد شده و کیفیت یادگیری عمیق و تحلیلی ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

: تحلیل محتوا ، جامعه شناسی ۳ ، ویلیام رومی ، پرسش های آموزشی ، برنامه درسی