تبیین جامعه شناختی دگرگونی ساختار خانواده در بستر تحولات فرهنگی و اقتصادی معاصر

خانواده به عنوان یکی از بنیادی ترین نهادهای اجتماعی، همواره تحت تاثیر تحولات ساختاری، فرهنگی و اقتصادی جوامع قرار داشته است. در دهه های اخیر، گسترش فرایندهایی نظیر مدرنیزاسیون، جهانی شدن، توسعه فناوری های ارتباطی، افزایش مشارکت اقتصادی زنان، تغییر الگوهای اشتغال و تحول نظام ارزشی، موجب دگرگونی های گسترده ای در ساختار و کارکرد خانواده شده است. این تحولات نه تنها شکل خانواده را از الگوهای سنتی به الگوهای متنوع و نوظهور سوق داده، بلکه روابط درون خانوادگی، الگوهای فرزندآوری، تقسیم نقش های جنسیتی و شیوه های جامعه پذیری را نیز تحت تاثیر قرار داده است.پژوهش حاضر با هدف تبیین جامعه شناختی دگرگونی ساختار خانواده تحت تاثیر فرآیندهای فرهنگی و اقتصادی، به روش مروری تحلیلی انجام شده است. داده های پژوهش از طریق بررسی و تحلیل منابع علمی، کتاب ها، مقالات پژوهشی و نظریه های مرتبط در حوزه جامعه شناسی خانواده، جامعه شناسی فرهنگی و جامعه شناسی اقتصادی گردآوری شده اند. چارچوب نظری پژوهش بر دیدگاه های جامعه شناسانی چون آنتونی گیدنز، اولریش بک، زیگمونت باومن، پیر بوردیو و تالکوت پارسونز استوار است.یافته های پژوهش نشان می دهد که تحولات فرهنگی ناشی از فردگرایی، تغییر ارزش های خانوادگی، گسترش آموزش و توسعه رسانه ها، در کنار تحولات اقتصادی نظیر تغییر ساختار بازار کار، افزایش هزینه های زندگی و نااطمینانی اقتصادی، نقش مهمی در تغییر الگوهای ازدواج، کاهش نرخ باروری، افزایش سن ازدواج، گسترش خانواده های هسته ای و تغییر روابط قدرت در خانواده ایفا کرده اند. همچنین نتایج پژوهش بیانگر آن است که فرآیندهای فرهنگی و اقتصادی به صورت متقابل و درهم تنیده عمل کرده و موجب بازتعریف کارکردها، نقش ها و ساختار خانواده در جوامع معاصر شده اند.در مجموع، دگرگونی ساختار خانواده را نمی توان صرفا پیامد تغییرات فرهنگی یا اقتصادی دانست، بلکه این پدیده حاصل تعامل پیچیده میان تحولات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی است که به شکل گیری الگوهای جدید زندگی خانوادگی در عصر معاصرمنجر شده است.

کلیدواژه ها:

خانواده ، دگرگونی خانواده ، تحولات فرهنگی ، تحولات اقتصادی ، جامعه شناسی خانواده ، مدرنیته ، فردگرایی.