بازخوانی فقه خانواده در پرتو تحولات حقوقی معاصر

نهاد خانواده به عنوان بنیادی ترین رکن جامعه، همواره محل تلاقی سنت و مدرنیته بوده است. فقه امامیه به عنوان منبع اصلی قانون مدنی ایران، دارای ظرفیت های عظیمی برای پاسخگویی به نیازهای زمانه است، اما تحولات شتابان اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در قرن حاضر، چالش های نوظهوری را پیش روی قواعد سنتی خانواده قرار داده است. این مقاله با هدف واکاوی تعامل میان فقه سنتی و مقتضیات حقوقی معاصر، به بررسی چگونگی تطبیق احکام فقهی با واقعیت های جدید می پردازد. پرسش اصلی این است که آیا مکانیسم های درون فقهی (مانند مصلحت، احکام ثانویه و نقش زمان و مکان) توانایی پر کردن شکاف میان قوانین موجود و نیازهای متحول خانواده ها را دارند؟ روش پژوهش در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر گردآوری داده های کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد که با استفاده از ظرفیت های «فقه پویا» و بازخوانی نصوص با رویکرد مقاصدالشریعه، می توان در حوزه هایی نظیر حضانت، طلاق قضایی، شروط ضمن عقد و حقوق مالی زوجه، تحولات بنیادینی ایجاد کرد که ضمن حفظ اصول شریعت، کارآمدی نظام حقوقی را تضمین کند. تحولات اخیر در قانون حمایت خانواده (۱۳۹۱) و رویه های قضایی جدید، گواهی بر این مدعاست که فقه در مواجهه با تحولات معاصر، نه منفعل، بلکه دارای قابلیت انعطاف سیستماتیک است.

کلیدواژه ها:

فقه خانواده ، تحولات حقوقی ، حقوق زنان ، مصلحت ، بازخوانی نصوص ، قانون مدنی ، زمان و مکان در اجتهاد.