نقش آموزش مهارت های خودمراقبتی، مدیریت استرس و تکنیک های مقابله با فشارهای روانی در کاهش فرسودگی تحصیلی و پرخاشگری دانش آموزان متوسطه

در سال های اخیر، با پیچیده تر شدن شرایط زندگی فردی و اجتماعی، افزایش انتظارات تحصیلی، رقابت های آموزشی، فشار خانواده ها و تغییرات گسترده فرهنگی و فناورانه، دانش آموزان دوره متوسطه بیش از گذشته در معرض انواع فشارهای روانی، تنش های هیجانی و استرس های مزمن قرار گرفته اند. این دوره از تحصیل، هم زمان با مرحله حساس نوجوانی است؛ مرحله ای که با تغییرات عمیق جسمانی، شناختی، هیجانی و اجتماعی همراه بوده و دانش آموزان را در موقعیتی آسیب پذیر نسبت به مشکلات روانی، هیجانی و رفتاری قرار می دهد. در چنین شرایطی، ناتوانی در مدیریت فشارهای روانی و فقدان مهارت های لازم برای مراقبت از خود، می تواند زمینه ساز بروز پیامدهای منفی متعددی از جمله فرسودگی تحصیلی، افت انگیزش، کاهش عملکرد درسی، بی تفاوتی نسبت به مدرسه و افزایش رفتارهای پرخاشگرانه در میان دانش آموزان شود. فرسودگی تحصیلی به عنوان یکی از چالش های جدی نظام های آموزشی، حالتی از خستگی عاطفی، احساس بی کفایتی، دل زدگی از فعالیت های درسی و کاهش تعهد تحصیلی را در دانش آموزان ایجاد می کند. این پدیده معمولا در نتیجه فشارهای مستمر درسی، حجم زیاد تکالیف، ترس از شکست، ارزشیابی های مکرر و نبود حمایت روانی کافی شکل می گیرد و در صورت تداوم، نه تنها یادگیری موثر را مختل می کند، بلکه سلامت روان و تعادل هیجانی دانش آموزان را نیز به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. از سوی دیگر، پرخاشگری به عنوان یکی از واکنش های رفتاری رایج در نوجوانان تحت فشار، می تواند به شکل رفتارهای کلامی، فیزیکی یا هیجانی بروز یابد و روابط اجتماعی دانش آموزان با همسالان، معلمان و خانواده را دچار تنش و اختلال سازد. بسیاری از پژوهش ها نشان می دهد که ریشه بخش قابل توجهی از رفتارهای پرخاشگرانه دانش آموزان، ناتوانی در تنظیم هیجان ها، مدیریت استرس و مقابله سازگارانه با فشارهای روانی است. در این میان، آموزش مهارت های خودمراقبتی به عنوان یکی از رویکردهای نوین و اثربخش در حوزه تعلیم و تربیت، نقش مهمی در پیشگیری و کاهش مشکلات روانی و رفتاری دانش آموزان ایفا می کند. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به نقش آموزش مهارت های خودمراقبتی، مدیریت استرس و تکنیک های مقابله با فشارهای روانی در کاهش فرسودگی تحصیلی و پرخاشگری دانش آموزان متوسطه پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که آموزش مهارت های خودمراقبتی، مدیریت استرس و تکنیک های مقابله با فشارهای روانی موجب تقویت تاب آوری روانی، بهبود کنترل هیجانات و رفتارهای سازگار دانش آموزان می شود و به طور قابل توجهی فرسودگی تحصیلی و پرخاشگری آنان را کاهش می دهد.

کلیدواژه ها:

مهارت ، خودمراقبتی ، استرس ، فشار روانی ، فرسودگی تحصیلی