چالش های روانی-اجتماعی انتقال به بازنشستگی در مستمری بگیران تامین اجتماعی کرمانشاه: از دست دادن نقش شغلی تا جستجوی معنا در بافت فرهنگی-اقتصادی استان

مقدمه: بازنشستگی به عنوان یک رویداد هنجاری در چرخه زندگی شغلی، با تغییرات بنیادین در هویت، نقش های اجتماعی و سلامت روان همراه است. پژوهش حاضر با هدف کشف و تبیین چالش های روانی-اجتماعی انتقال به بازنشستگی در میان مستمری بگیران تامین اجتماعی کرمانشاه با تاکید ویژه بر پویایی های فرهنگی و اقتصادی استان انجام شد.روش کار:این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه زمینه ای (گراندد تئوری) انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۸ نفر از مستمری بگیران تامین اجتماعی استان کرمانشاه بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و یادداشت های میدانی گردآوری و با استفاده از رویکرد اشتراوس و کوربین در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. اشباع نظری به عنوان ملاک پایان نمونه گیری در نظر گرفته شد.یافته ها: تحلیل داده ها منجر به شناسایی ۱۲ مقوله اصلی و ۳۸ مقوله فرعی گردید که در قالب یک مدل پارادایمی شامل شش بعد دسته بندی شدند: پدیده محوری(گسست هستی بخش)، شرایط علی(از دست دادن سرمایه روانی-اجتماعی، از دست دادن سرمایه نمادین و شبکه های ارتباطی، تغییر ناگهانی در سرمایه اقتصادی)، شرایط زمینه ای(بافت فرهنگی استان کرمانشاه، بافت اقتصادی-معیشتی منطقه)، شرایط مداخله گر(ویژگی های فردی-شخصیتی، حمایت اجتماعی ادراک شده، عوامل نهادی-ساختاری)، راهبردها (راهبردهای کنش گرانه، راهبردهای انفعالی) و پیامدها (سلامت روان، کیفیت زندگی، سازگاری با بازنشستگی).نتیجه گیری: انتقال به بازنشستگی برای مستمری بگیران تامین اجتماعی کرمانشاه پدیده ای چندلایه و آکنده از چالش های روانی-اجتماعی است که تحت تاثیر همزمان عوامل فردی، تعامل با سازمان تامین اجتماعی و بافت خاص فرهنگی-اقتصادی استان شکل می گیرد. از دست دادن نقش شغلی، کاهش سرمایه نمادین، چالش های معیشتی ناشی از تورم و زمینه های فرهنگی خاص استان از مهم ترین چالش های شناسایی شده بودند. بازنشستگان با اتخاذ راهبردهای مختلف اعم از کنش گرانه (شغل دوم، فعالیت های اجتماعی-مذهبی، یادگیری مهارت های جدید) و انفعالی (انزوا، کناره گیری اجتماعی) سعی در مدیریت این چالش ها داشتند. ضروری است که سازمان تامین اجتماعی برنامه های آمادگی برای بازنشستگی را با رویکردی متناسب با بافت محلی و با مشارکت خود بازنشستگان طراحی و اجرا کند.

کلیدواژه ها:

بازنشستگی ، چالش های روانی-اجتماعی ، از دست دادن نقش ، مستمری بگیران تامین اجتماعی ، نظریه زمینه ای ، استان کرمانشاه