جایگاه احکام تربیتی در آیات اخلاقی قرآن با رویکرد فقهی و اصولی

آیات اخلاقی قرآن کریم علاوه بر بیان ارزش های اخلاقی، حاوی مجموعه ای از رهنمودها و احکامی هستند که نقش مهمی در تربیت انسان و سامان دهی رفتار فردی و اجتماعی او ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه احکام تربیتی در آیات اخلاقی قرآن و با رویکرد فقهی و اصولی انجام شده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیات اخلاقی قرآن تا چه اندازه قابلیت استنباط احکام تربیتی را دارند و فقه و اصول فقه چگونه می توانند در فهم و استخراج این احکام نقش آفرینی کنند. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع تفسیری، فقهی و اصولی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بسیاری از آیات اخلاقی قرآن، افزون بر توصیه های ارزشی، دارای دلالت های هنجاری و تربیتی اند که می توان با بهره گیری از قواعد اصولی مانند ظهور، اطلاق، عموم، مفهوم و ملاکات احکام، به استخراج قواعد تربیتی از آن ها پرداخت. همچنین بررسی دیدگاه مفسران و فقها نشان می دهد که میان اخلاق و فقه در قرآن پیوندی عمیق وجود دارد و بسیاری از آموزه های اخلاقی قرآن دارای پشتوانه های الزام آور یا راهبردهای تربیتی برای هدایت انسان هستند. در نتیجه، رویکرد فقهی و اصولی می تواند به تبیین دقیق تر ساختار تربیتی آیات اخلاقی قرآن کمک کند و زمینه ارائه الگوی منسجم تری از تربیت اسلامی را فراهم آورد. این پژوهش نشان می دهد که توجه به ظرفیت های استنباطی آیات اخلاقی، می تواند در توسعه دانش فقه تربیتی و ارتقای نظام تعلیم و تربیت اسلامی نقش موثری داشته باشد.

کلیدواژه ها:

آیات اخلاقی قرآن ، احکام تربیتی ، فقه تربیتی ، اصول فقه ، تربیت اسلامی ، استنباط احکام.