چگونه توانستم به فاطمه در استفاده مفید از رسانه، فضای مجازی و اینترنت و همچنین بهبود عملکرد درسی او (خصوصا در درس ریاضی) کمک کنم؟

امروزه نقش رسانه ها و فضای مجازی در زندگی نوجوانان انکارناپذیر است، اما استفاده افراطی و بدون نظارت صحیح از آنها می تواند به افت تحصیلی، اختلال در تمرکز و تنش های خانوادگی منجر شود. این اقدام پژوهی با هدف بررسی و رفع مشکلات ناشی از استفاده افراطی از فضای مجازی در دانش آموز پایه نهم، فاطمه، به اجرا درآمد. پژوهش حاضر با بهره گیری از نظریه های نوین یادگیری (اتصال گرایی، بار شناختی، یادگیری اجتماعی بندورا و خودتعیین گری) به تحلیل و ارائه راهکارهای علمی پرداخته است.در مرحله نخست، وضعیت موجود از طریق مشاهده، مصاحبه با والدین و خوداظهاری فاطمه تبیین گردید و مشخص شد که مشکل اصلی او فراتر از افت تحصیلی ساده، اختلال در «مدیریت زیست مجازی» و ضعف در خودتنظیمی است. بر این اساس، رویکردی چندوجهی شامل انعقاد قرارداد دیجیتال خانوادگی، جایگزینی فعالیت های هنری و خلاقانه (بولت ژورنال و دست سازه های رزینی)، آموزش سواد رسانه ای و تفکر انتقادی، تقویت فعالیت های گروهی حضوری (فوتسال و کلاس های هنری)، اجرای طرح «ساعت بدون تکنولوژی» در خانواده، و تقویت رابطه معلم‑شاگرد از طریق شناخت علایق و ارزش گذاری به شخصیت طراحی و اجرا گردید.ارزیابی شواهد حاصل از اجرای راهکارها با استفاده از روش مثلث سازی (مشاهده کلاسی، گزارش والدین و خودگزارش دهی دانش آموز) نشان دهنده اثربخشی مداخلات بود: نمره ریاضی فاطمه از ۱۴ به ۱۸ افزایش یافت، مشارکت داوطلبانه در کلاس ۵۰ درصد بهبود پیدا کرد، تنش های خانوادگی به حداقل رسید و خود فاطمه از کاهش وابستگی به دنیای مجازی ابراز رضایت نمود. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که با فراهم کردن جایگزین های جذاب در دنیای واقعی و آموزش مهارت های خودتنظیمی و سواد رسانه ای، می توان الگوی استفاده افراطی از فضای مجازی را به سمت مدیریت آگاهانه و متعادل سوق داد.

کلیدواژه ها:

اقدام پژوهی ، فضای مجازی ، سواد رسانه ای ، خودتنظیمی ، قرارداد دیجیتال ، بولت ژورنال