طراحی و اعتباریابی الگوی مطالعه توزیع شده مبتنی بر فراشناخت در درس شیمی پایه یازدهم تجربی

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی الگوی مطالعه توزیع شده (فاصله دار) در مقایسه با مطالعه انباشته (متمرکز) بر یادگیری و ماندگاری مفاهیم شیمی انجام شد. مطالعات پیشین نشان داده اند که اثر فاصله گذاری یکی از قدیمی ترین یافته های روان شناسی شناختی است، با این حال کاربرد عملی آن در موقعیت های واقعی کلاس درس، به ویژه برای محتوای علمی پیچیده مانند شیمی، همچنان محدود بوده است. جامعه آماری شامل ۶۸ دانش آموز پسر پایه یازدهم تجربی در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که در چهار گروه آزمایشی (هر گروه ۱۷ نفر) به مدت ۸ هفته تحت آموزش قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون محقق ساخته مفاهیم شیمی (با روایی محتوایی تاییدشده توسط سه دبیر مجرب و پایایی ۸۵/۰ = α به روش کودر-ریچاردسون) و پرسشنامه راهبردهای یادگیری خودتنظیم (بهادری خسروشاهی و همکاران، ۱۳۹۸) بود. داده های جمع آوری شده با استفاده از تحلیل واریانس یک راهه و آزمون تعقیبی توکی در نرم افزار SPSS نسخه ۲۷ مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد تفاوت معناداری بین میانگین نمرات گروه های مختلف وجود دارد و گروهی که از الگوی مطالعه توزیع شده (سه تا چهار جلسه ۴۵ دقیقه ای در هفته) همراه با راهبردهای پیش خوانی و پس خوانی استفاده کرد، به طور معناداری نمرات بالاتری در هر دو نوع آزمون تشریحی و تستی کسب کرد و همچنین ماندگاری مطالب در حافظه بلندمدت آنان به طور قابل توجهی افزایش یافت. بر اساس یافته های این پژوهش، بازطراحی عادات مطالعه دانش آموزان از الگوی فشرده و متمرکز به الگوی توزیع شده و فاصله دار می تواند تحولی اساسی در یادگیری عمیق و پایدار مفاهیم انتزاعی شیمی ایجاد کند.کلیدواژه ها: مطالعه توزیع شده، اثر فاصله گذاری، یادگیری خودتنظیم، پیش خوانی و پس خوانی، آموزش شیمی.