واکاوی سیاسی-حقوقی کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری در پرتو علوم سیاسی: حکمرانی شهری، تعارض منافع و حقوق شهروندی

کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری یکی از مهم ترین نهادهای رسیدگی به تخلفات ساختمانی در نظام مدیریت شهری ایران است. هرچند این کمیسیون در ظاهر نهادی حقوقی-فنی به شمار می رود، اما از منظر علوم سیاسی، کارکرد آن با مفاهیمی چون حکمرانی شهری، عدالت توزیعی، تعارض منافع، پاسخگویی و حقوق شهروندی پیوندی مستقیم دارد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که کمیسیون ماده ۱۰۰ چگونه می تواند همزمان ابزار اعمال قانون و در برخی موارد منشا بازتولید نابرابری و بی اعتمادی عمومی باشد. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای نشان می دهد که وقتی جریمه های ساختمانی به منبعی برای تامین مالی شهرداری ها تبدیل می شوند، منطق بازدارندگی قانون تضعیف شده و امکان شکل گیری نوعی «اقتصاد سیاسی تخلف» افزایش می یابد. در نتیجه، کمیسیون ماده ۱۰۰ فقط یک سازوکار اداری نیست، بلکه بخشی از مناسبات قدرت در شهر و آیینه ای از کیفیت حکمرانی محلی است. یافته ها حاکی از آن است که اصلاح ساختاری این نهاد، نیازمند شفاف سازی، کاهش تعارض منافع، تقویت نظارت عمومی و بازتعریف نسبت میان قانون، منفعت عمومی و حقوق شهروندان است.

کلیدواژه ها:

کمیسیون ماده ۱۰۰ ، علوم سیاسی ، حکمرانی شهری ، تعارض منافع ، حقوق شهروندی ، عدالت توزیعی ، پاسخگویی