تحلیل چالش های تحقق پذیری ضوابط طرح های تفصیلی در توسعه پایدار کالبدی شهر

طرح های تفصیلی به عنوان مهم ترین ابزار هدایت و کنترل توسعه کالبدی شهرها، نقش تعیین کننده ای در تحقق اهداف توسعه پایدار شهری ایفا می کنند؛ با این حال، فاصله میان ضوابط مصوب و واقعیت های اجرایی شهرها، تحقق پذیری این طرح ها را با چالش های متعددی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل چالش های تحقق پذیری ضوابط طرح های تفصیلی و تبیین تاثیر آن ها بر توسعه پایدار کالبدی شهر انجام شده است. فرض اصلی پژوهش بر این مبنا استوار است که عوامل نهادی، مدیریتی، حقوقی، اقتصادی و اجتماعی به صورت هم زمان بر میزان تحقق پذیری ضوابط طرح های تفصیلی اثرگذار بوده و ضعف در هر یک از این ابعاد می تواند زمینه ساز کاهش کارایی این طرح ها در دستیابی به توسعه پایدار کالبدی شود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش، توصیفی–تحلیلی است. جامعه آماری شامل کارشناسان و مدیران حوزه برنامه ریزی و مدیریت شهری، مشاوران تهیه کننده طرح های توسعه شهری و اعضای هیئت علمی مرتبط با حوزه شهرسازی بوده است. داده های پژوهش از طریق مطالعات اسنادی، بررسی اسناد و ضوابط طرح های تفصیلی و تکمیل پرسشنامه تخصصی گردآوری شد. برای تحلیل داده ها از روش های آمار توصیفی و استنباطی و همچنین تحلیل عاملی جهت شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر استفاده گردید. یافته های پژوهش نشان داد که ضعف هماهنگی میان نهادهای اجرایی، نبود سازوکارهای نظارتی موثر، عدم انعطاف پذیری ضوابط در برابر تحولات سریع شهری، محدودیت منابع مالی و مشارکت ناکافی ذی نفعان، مهم ترین موانع تحقق پذیری ضوابط طرح های تفصیلی محسوب می شوند. نتایج تحلیل ها بیانگر آن است که عوامل نهادی و مدیریتی بیشترین تاثیر را بر کاهش میزان تحقق پذیری ضوابط داشته و پس از آن عوامل اقتصادی و حقوقی قرار می گیرند. همچنین مشخص شد که کاهش تحقق پذیری ضوابط طرح های تفصیلی می تواند به گسترش ناهماهنگی های کالبدی، افزایش نابرابری فضایی و تضعیف شاخص های پایداری شهری منجر شود. بر این اساس، بازنگری در ساختارهای مدیریتی، تقویت نظام نظارت، ارتقای مشارکت ذی نفعان و افزایش انعطاف پذیری ضوابط می تواند زمینه بهبود اثربخشی طرح های تفصیلی و تحقق توسعه پایدار کالبدی شهر را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

تحقق پذیری طرح های تفصیلی ، توسعه پایدار کالبدی ، برنامه ریزی شهری ، مدیریت توسعه شهری ، ضوابط و مقررات شهرسازی