نقش هوش مصنوعی در یادگیری شخصی سازی شده برای دانش آموزان دوره ابتدایی: فرصت ها و چالش ها

هدف این پژوهش بررسی نقش هوش مصنوعی در یادگیری شخصی سازی شده برای دانش آموزان دوره ابتدایی و شناسایی فرصت ها و چالش های مرتبط با آن بوده است. در عصر تحول دیجیتال، هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های پیشران در حوزه آموزش، نویدبخش تحول بنیادین در روش های تدریس، ارزشیابی و شخصی سازی یادگیری است. یادگیری شخصی سازی شده که هدف آن تطبیق محتوا، سرعت و سبک یادگیری با نیازها، توانایی ها و علایق هر دانش آموز است، سال ها به عنوان یک آرمان آموزشی مطرح بوده اما به دلیل محدودیت های عملی (نسبت بالای دانش آموز به معلم، کمبود زمان، تنوع زیاد نیازها) به ندرت در مقیاس وسیع تحقق یافته است. هوش مصنوعی با قابلیت هایی مانند تحلیل داده های یادگیرنده، تشخیص الگوهای رفتاری و شناختی، ارائه بازخورد فوری و تطبیقی، و تولید محتوای متناسب با سطح هر دانش آموز، این وعده را می دهد که شخصی سازی یادگیری را از یک ایده آل دست نیافتنی به یک واقعیت عملی در کلاس های درس تبدیل کند. با این حال، ورود هوش مصنوعی به آموزش ابتدایی با چالش های متعددی همراه است که نادیده گرفتن آنها می تواند منجر به پیامدهای ناخواسته و حتی آسیب زا شود. این پژوهش با روش مروری نظام مند و با بهره گیری از منابع معتبر داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ میلادی (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴ شمسی) به تحلیل فرصت ها و چالش های کاربست هوش مصنوعی در یادگیری شخصی سازی شده برای دانش آموزان دوره ابتدایی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که فرصت های هوش مصنوعی در این حوزه در چهار مقوله اصلی دسته بندی می شوند: فرصت های آموزشی (شامل تطبیق محتوا با سطح دانش آموز، ارائه بازخورد فوری و شخصی سازی شده، شناسایی زودهنگام مشکلات یادگیری، و غنی سازی محیط یادگیری با محتوای تعاملی)، فرصت های انگیزشی (شامل افزایش درگیری و مشارکت، کاهش اضطراب یادگیری، و تقویت خودکارآمدی از طریق موفقیت های کوچک اما پیوسته)، فرصت های مدیریتی (شامل کاهش بار کاری معلم در امور تکراری، ارائه گزارش های تحلیلی از پیشرفت هر دانش آموز، و تسهیل ارتباط معلم با اولیا)، و فرصت های دسترسی (شامل فراهم کردن امکان یادگیری در هر زمان و مکان، حمایت از دانش آموزان با نیازهای ویژه، و پوشش شکاف های یادگیری ناشی از تعطیلی های اضطراری مانند پاندمی کووید-۱۹). در مقابل، چالش های هوش مصنوعی در شش مقوله اصلی شناسایی شدند: چالش های فنی و زیرساختی (شامل کمبود تجهیزات سخت افزاری، نبود اینترنت پرسرعت در بسیاری از مناطق، و نبود پلتفرم های بومی و متناسب با زبان و فرهنگ ایرانی)، چالش های اخلاقی و حریم خصوصی (شامل جمع آوری و ذخیره سازی داده های حساس کودکان، خطر سوءاستفاده از داده ها، و شفاف نبودن الگوریتم ها)، چالش های تربیتی-رشدی (شامل کاهش تعاملات اجتماعی و عاطفی، وابستگی بیش از حد به فناوری، و ناسازگاری محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی با ویژگی های رشدی کودکان دوره ابتدایی)، چالش های معلمان (شامل ناآشنایی معلمان با فناوری های هوش مصنوعی، ترس از جایگزینی توسط هوش مصنوعی، و نبود برنامه های آموزش ضمن خدمت)، چالش های محتوایی (شامل کیفیت نامناسب برخی محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی، نبود استانداردهای محتوایی، و وابستگی به محتوای انگلیسی زبان)، و چالش های اقتصادی-اجتماعی (شامل هزینه بالای پیاده سازی، افزایش شکاف دیجیتال بین دانش آموزان مناطق برخوردار و محروم، و نبود سیاست گذاری منسجم ملی).

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، یادگیری شخصی سازی شده ، دانش آموزان دوره ابتدایی