بررسی و تحلیل طرح واره های استعاری تصوری در حماسه «العلویه» اثر محمد عبدالمطلب بر مبنای نظریه لیکاف و جانسون

از نظر علمای بلاغت و زبان شناسان سنتی و کلاسیک، استعاره، لفظ محور است و محدود و منحصر به لفظ است. از نظر آن ها، استعاره فقط در ادبیات به کار برده می شود و جنبه زیباشناختی دارد؛ اما در زبان شناسی شناختی، نگاه به استعاره، بسیار گسترده است و استعاره مفهوم محور است نه لفظ محور. از منظر زبان شناسی شناختی، نه تنها ادبیات بلکه زبان و ازجمله زبان ادبی، نمود و تجلی گاه ساختارهای مفهومی مانند استعاره، مجاز و طرح واره های تصوری موجود در ذهن بشر می باشد. از نظر جورج لیکاف و مارک جانسون، استعاره، وسیله تفکر و اندیشه است که در رفتارهای انسان ازجمله رفتارهای زبانی وی جاری است. مقاله حاضر در صدد است با توجه به نظریه لیکاف و جانسون، به واکاوی و تحلیل طرح­واره­های تصوری در قصیده بلند العلویه اثر شاعر مصری محمد عبدالمطلب (۱۸۷۱-۱۹۳۱ م) بپردازد. نتایج حاکی از آن است که شاعر با به کارگیری طرح واره های سه گانه (حجمی، قدرتی و حرکتی) به خوبی مفاهیم انتزاعی و مجرد را به وسیله مفاهیم عینی، مفهوم سازی کرده و مفاهیم غیرقابل لمس و انتزاعی را به زیبایی به تصویر کشیده است. پس از بررسی های انجام گرفته، مشخص شد؛ از مجموع طرح واره های تصوری به کار رفته در این علویه، ۶۵ در صد حجمی، ۱۸ درصد حرکتی و ۱۷ در صد قدرتی هستند و این طرح­واره­ها تاثیر بسزایی در پویایی تصاویر، به ویژه تصاویر حماسی دارند

کلیدواژه ها:

محمد عابد جابری ، عبدالقاهر جرجانی ، قیاس ، نظام استدلالی ، عقل ، روش