بررسی جهش معنایی در موقعیت های موجود در لطیفه های زبان فارسی

جهش معنایی، یعنی تغییر ناگهانی و خلاف انتظار معنا در پایان یک رویداد، می تواند برای مخاطب بسیار غافل گیرکننده باشد و در نتیجه ابزار مناسبی برای شگفتی آفرینی است. این ترفند در لطیفه ها کاربرد فراوان دارد. ازاین رو، در این پژوهش چگونگی عملکرد جهش معنایی، به تعبیری که کولسن (۲۰۰۱) به کار می برد، در لطیفه های فارسی بررسی می شود تا لایه های جهش بر اساس موقعیت های موجود در متن شناسایی شود. بدین منظور، ۵۵ لطیفه موجود در سایت جام جم آنلاین در تیر ۱۴۰۴ انتخاب شدند؛ زیرا در آنها برداشت اولیه مخاطب در حین خواندن/شنیدن لطیفه، با برداشت نهایی که در پایان حاصل میشد، متفاوت بود؛ بنابراین، تغییر قاب یا تغییر فضای ذهنی از یک قاب به قاب دیگر، به تعبیری که در معناشناسی قاب و سپس الگوهای آمیختگی فضاهای ذهنی و قاب ها به کار رفته است، صورت پذیرفته بود. این بررسی نشان می دهد که جهش معنایی از قاب یا حوزه نخست به قاب یا حوزه دوم در ارتباط با واژه ها می تواند به دلیل هم معنایی، چندمعنایی یا هم آوایی، و در سطوح بزرگ تر از واژه، به دلیل برخی ویژگی های صرفی یا دستوری، نوع ترجمه یا تجربه های شخصی رخ دهد. جهش معنایی ابزاری قدرتمند برای جلب توجه مخاطب و تاثیرگذاری بر وی است زیرا شرایطی غیرقابل انتظار را برای او به وجود می آورد و بر جذابیت لطیفه ها می افزاید.

کلیدواژه ها:

جهش معنایی ، موقعیت ، قاب ، لطیفه ، فارسی