تحلیل گفتمان مضمون های تعلیم و تربیت از دیدگاه شهید آیت الله خامنه ای

تعلیم وتربیت در گفتمان انقلاب اسلامی جایگاهی بنیادین دارد و از منظر مقام معظم رهبری، نقشی فراتر از انتقال دانش صرف ایفا می کند. این پژوهش باهدف شناسایی و تحلیل مضامین اصلی و فرعی تعلیم وتربیت در بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با دانشجو معلمان (۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۴) انجام شد. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و از نوع توسعه ای کاربردی است. داده ها از متن کامل بیانات ایشان استخراج و با استفاده از الگوی شش مرحله ای تحلیل مضمون براون و کلارک(۲۰۰۶)کدگذاری گردید. در مرحله تفسیر، از چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف(۱۹۷۹) برای واکاوی سطوح زبانی، تفسیری و اجتماعی و از نظریه کنش گفتاری سرل (۱۹۶۹) برای شناسایی کارکردهای بیانی استفاده شد. یافته ها نشان داد گفتمان تعلیم وتربیت رهبری بر چهار محور اصلی استوار است: ۱. منزلت و هویت معلم، ۲. نقش محوری دولت در آموزش وپرورش، ۳. ابزارها و منابع تربیتی و ۴. عدالت آموزشی مبتنی بر پرورش استعدادهای برتر. در سطح کنش گفتاری، افعال دستوری و توصیه ای بیشترین بسامد را داشتند که بر جهت دهی هنجاری و الزام آور گفتمان دلالت دارد. همچنین نشان داد که بیانات رهبری، ترکیبی از گفتمان ارزشی، هنجاری و سیاست گذارانه است که از طریق بازنمایی مضامین تربیتی و کنش های گفتاری الزام آور، به بازتولید و هدایت نظام ارزشی و قدرت در عرصه تعلیم وتربیت ایران منجر می شود. این یافته ها می تواند مبنایی برای طراحی سیاست های تربیتی و بازنگری در اسناد بالادستی آموزش وپرورش قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان انتقادی ، دانشجومعلمان ، تعلیم و تربیت اسلامی ، بیانات مقام معظم رهبری ، عدالت آموزشی