آگامبن: فضاهای تعین ناپذیر و دقیقه مسیحایی کافکا

مقاله حاضر، با رویکردی بینارشته ای و ازطریق تحلیل مفهومی رمان های کافکا می کوشد نشان دهد چگونه کافکا کاشف بزرگ آن وضعیت استثنایی است که آگامبن در فلسفه خویش از آن سخن می گوید. به زعم آگامبن، اردوگاه به عنوان تجسد این وضعیت استثنایی، پارادایم جهان مدرن است. ویژگی خاص این وضعیت، دوپهلو بودن و تعین ناپذیری آن است. این تعین ناپذیری وضعیت استثنایی به مفهوم قانون هم تسری می یابد: قانونی که هرچند هیچ حکم یا تجویزی را صادر نمی کند، اما ازطریق «زور محض فاقد محتوای معین» می تواند به کلیتی فراگیر دست یابد که با خود زندگی برابر شود؛ قانونی که ازطریق اعمال نشدن، به شدیدترین شکل اعمال می شود. پس بین «موقعیت های تعین ناپذیر»(وضعیت استثناء) و «ماهیت تعین ناپذیر قانون»(زور بدون محتوا) همیشه ارتباط مستقیم وجود دارد. به عقیده آگامبن، برای مقاومت دربرابر تعین ناپذیری قانون (قانونی که هیچ حکم و تجویز مشخصی ندارد)، برای ایستادگی دربرابر این زور محض بدون محتوای قانون، نیاز به فهم تازه ای از کنش است که می توان در نوشته های کافکا به شکل ژرفی سراغش را گرفت. در یک جهان اوراق شده که اشیا و آدم ها «از-جا-در-رفته» اند، آنگاه قهرمان کافکایی از قهرمان کلاسیک فاصله می گیرد تا با این وضعیت استثنایی و تعین ناپذیر مواجه شود. اما اگر قهرمان کافکایی مدام با موقعیت های نامتعین رودرو می شود، پس هرگز هیچ نقطه استعلایی معینی را پیشنهاد نمی کند. برعکس، برای او هر نقطه/موقعیتی- همه جا و هیچ جا- می تواند هم زمان «دام/نجات» باشد؛ بدین ترتیب، به جای آن تصویر کافکای منفعل و منزوی، یک کافکای رهایی بخش پیش چشم آید که به تعبیر آگامبن، در آثارش هر نقطه و دقیقه ای برآمدگه مسیحایی باشد.

کلیدواژه ها:

کافکا ، آگامبن ، فضاهای تعین ناپذیر ، زمان مسیحایی ، کنش ، قانون