بررسی خطر فرونشست زمین در شهر رفسنجان با استفاده از شواهد میدانی و ارزیابی خطر پیشرفت آن بر اساس داده های آب زیرزمینی

فرونشست زمین یکی از مهم ترین مخاطرات ژئوتکنیکی در مناطق خشک و نیمه خشک جهان است که عمدتا در اثر برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی رخ می دهد. شهرستان رفسنجان یکی از مراکز مهم شهری و کشاورزی در استان کرمان است که طی سال های اخیر با نشانه های گسترده ای از فرونشست زمین از جمله ترک خوردگی ساختمان ها، نشست نامتقارن سازه ها و آسیب به زیرساخت های شهری مواجه بوده است. در این تحقیق، اثرات و خطر فرونشست زمین در شهرستان رفسنجان با تلفیق مشاهدات میدانی، مستندسازی آسیب های سازه ای، داده های مکانی چاه های آب و اطلاعات مربوط به میزان برداشت آب زیرزمینی مورد بررسی قرار گرفته است. تحلیل های مکانی سازه های آسیب دیده نشان می دهد که بیشترین شدت آسیب در مناطقی متمرکز شده که سازه ها بر روی زمین هایی با تراکم و مقاومت بالاتر نسبت به زمین های مجاور بنا گردیده و آسیب دیدگی در آنها به دلیل فرونشست نامتجانس زمین بوده است. از طرف دیگر، مناطقی که بر روی زمین های نسبتا یکنواخت و درشت دانه واقع شده اند به دلیل فرونشست متجانس زمین کمتر آسیب دیده اند. مطالعه اخیر نشان میدهد که میزان و روند افزایش آسیب سازه ها و فرونشست به سمت مناطق با تراکم بیشتر چاه های بهره برداری که حجم برداشت آب زیرزمینی در آن ها بیشتر است افزایش می یابد. این همبستگی فضایی بیانگر نقش عمده فعالیت های انسانی و بالاخص بهره برداری بی رویه سفره های آب زیرزمینی در بروز و تشدید فرونشست زمین در شهرستان رفسنجان است.

کلیدواژه ها:

فرونشست زمین ، آب زیرزمینی ، آسیب سازه ای ، رفسنجان