الگوی تربیت سیاسی نبوی (ص) در آیات مکی قرآن کریم : واکاوی ابزارهای معرفتی، عاطفی و رفتاری با رویکرد تفسیر تنزیلی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل و بازشناسی ابزارهای تربیت سیاسی پیامبر اکرم (ص) در سوره های مکی و با تکیه بر رویکرد تفسیر تنزیلی انجام گرفته است. این پژوهش می کوشد نشان دهد که پیامبر اکرم (ص) در دوره فقدان دولت رسمی و ساختار سیاسی مدون در مکه، چگونه از طریق آیات نازل شده و با بهره گیری از ابزارهای متنوع معرفتی، عاطفی و رفتاری، فرآیند تربیت سیاسی مخاطبان خود را به صورت تدریجی سامان داده است. پرسش اصلی بر این محور استوار است که ابزارهای تربیت سیاسی نبوی چه بوده و چگونه در بستر نزول مرحله ای قرآن تحقق یافته اند؟ فرضیه پژوهش آن است که سیر نزول قرآن کریم، بستر تربیتی ای را فراهم ساخته که در آن، پیامبراکرم (ص) با تکیه بر ایمان، آگاهی و اقدام مسئولانه، گفتمان سیاسی نوینی مبتنی بر توحید، عدالت و مقاومت در برابر سلطه جاهلی بنیان نهاد. چارچوب نظری تحقیق بر سه گانه ی معرفتی (ایجاد بینش و باور سیاسی)، عاطفی (برانگیختن شور ایمانی و همبستگی جمعی)، و رفتاری (تمرین کنش اجتماعی و مقاومت مدنی) استوار است.یافته ها نشان می دهد که پیامبر اکرم (ص) از رهگذر تربیت ایمانی پیوسته، زمینه شکل گیری هویت سیاسی مستقل، مسئولیت پذیر و عدالت محور در میان مومنان اولیه را فراهم کرد؛ هویتی که بنیان «امت» و نظم اجتماعی نو را در برابر نظام قبیله ای جاهلی پدید آورد. نتیجه نهایی تحقیق آن است که الگوی نبوی، پیش از هر تحول سیاسی بیرونی، بر انقلاب فرهنگی و درونی انسان تاکید دارد و نشان می دهد که قدرت اصیل از اصلاح قلب ها، اندیشه ها و رفتارها آغاز می شود. نوآوری پژوهش در ترکیب رویکرد تفسیری–تنزیلی با تحلیل جامعه شناختی آیات مکی و تبیین مفاهیم تربیت سیاسی در چارچوب جهان بینی توحیدی نهفته است.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی : تربیت سیاسی ، سوره های مکی ، پیامبر اکرم (ص) ، ابزار تربیتی ، امت سازی