تربیت هویتی دانش آموزان در مواجهه با شبکه های اجتماعی

تحولات شتابان فناوری های ارتباطی و گسترش شبکه های اجتماعی، زیست جهان دانش آموزان را به گونه ای بنیادین دگرگون کرده و فرایند شکل گیری هویت فردی، اجتماعی، فرهنگی و دینی آنان را با چالش ها و امکان های نوپدیدی مواجه ساخته است. شبکه های اجتماعی، صرفا ابزارهای ارتباطی نیستند، بلکه به عنوان محیط هایی فعال در تولید معنا و بازنمایی «خود»، نقشی تعیین کننده در الگوهای هویت یابی دانش آموزان ایفا می کنند. در چنین شرایطی، تربیت هویتی، به یکی از مسائل محوری نظام های آموزشی بدل شده است؛ مسئله ای که نمی توان آن را با رویکردهای سلبی، واکنشی یا تقلیل گرایانه مدیریت کرد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–نظری و مبتنی بر مرور انتقادی ادبیات پژوهش داخلی و خارجی، به بررسی تربیت هویتی دانش آموزان در مواجهه با شبکه های اجتماعی می پردازد و می کوشد ضمن تبیین دگرگونی منطق هویت یابی در عصر دیجیتال، چالش ها و الزامات تربیتی پیش روی مدرسه را شناسایی کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که گسترش هویت نمایشی، گسست میان هویت زیسته و هویت بازنمایی شده، تضعیف مرجعیت نهادهای سنتی تربیت و تنش میان فردیت و تعلق اجتماعی، از مهم ترین پیامدهای زیست شبکه ای دانش آموزان است. در عین حال، نتایج حاکی از آن است که شبکه های اجتماعی ذاتا تهدیدکننده هویت نیستند و نحوه مواجهه تربیتی با آن ها، نقش تعیین کننده ای در پیامدهای هویتی دارد. تحلیل ها نشان می دهد که مدرسه، در صورت بازتعریف نقش خود به عنوان فضای گفت وگوی هویتی و تقویت نقش معلم به عنوان راهنمای هویتی، می تواند نقشی موثر در توانمندسازی دانش آموزان برای زیست آگاهانه، نقادانه و مسئولانه در شبکه های اجتماعی ایفا کند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت گذار از رویکردهای واکنشی به رویکردی تربیتی، تحلیلی و آینده نگر در سیاست گذاری و عمل آموزشی تاکید می کند و دلالت هایی برای توسعه دانش بنیادی تربیت هویتی و نیز طراحی مداخلات کاربردی در نظام آموزشی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تربیت هویتی دانش آموزان ، شبکه های اجتماعی ، هویت نمایشی ، زیست دیجیتال