ارزیابی اقتصادی و سیاست گذاری زیرساختی هوشمندسازی شهری با رویکرد تعادل فضایی (مطالعه موردی: کلان شهر تبریز)

گذارهای شتابان شهری و افزایش پیچیدگی های ساختاری، کلان شهرها را با چالش های مدیریتی متعددی مواجه کرده است؛ امری که پارادایم «شهر هوشمند» را از یک رویکرد نوین به ضرورتی اجتناب ناپذیر تبدیل می سازد. با این حال، انتقال موفق به این پارادایم مشروط به سنجش واقع بینانه آمادگی زیرساختی و توازن مالی پروژه هاست. هدف این پژوهش، ارزیابی آمادگی زیرساخت های سخت و نرم کلان شهر تبریز برای هوشمندسازی، تدوین چارچوب تحلیل هزینه-فایده (CBA) با لحاظ منافع ملموس اقتصادی و سودهای غیرملموس اجتماعی-زیست محیطی، و در نهایت ارائه راهبردهای سیاست گذاری متناسب با مدیریت شهری است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی است.در این راستا، ابتدا ابعاد آمادگی زیرساختی تبریز در دو لایه سخت (شبکه فیبر نوری، پایداری انرژی و حسگرها) و نرم (حاکمیت داده، قوانین و سرمایه انسانی) مورد واکاوی قرار گرفت. سپس ساختار هزینه های سرمایه ای (CAPEX) و جاری (OPEX) در مواجهه با چالش های کالبدی این کلان شهر مدل سازی شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تبریز با نوعی «عدم تقارن زیرساختی» شدید میان مناطق نوساز (مانند خاوران و رشدیه) با بافت تاریخی متراکم مرکزی (محدوده بازار) و مناطق اسکان غیررسمی در شمال شهر مواجه است. افزون بر این، نتایج تحلیل هزینه-فایده مشخص ساخت که با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی و مخاطرات طبیعی تبریز، سرمایه گذاری در حوزه های «مدیریت هوشمند بحران و سیستم های هشدار سریع زلزله (بر روی گسل شمال تبریز)» و «مدیریت هوشمند ترافیک و آلودگی هوا»، به دلیل صیانت از سرمایه های جانی و کالبدی، بالاترین نرخ بازگشت سرمایه اجتماعی و اقتصادی را داراست. در نهایت، به منظور جبران محدودیت های بودجه ای شهرداری تبریز، چارچوب سیاست گذاری پژوهش بر توسعه الگوهای مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) و فازبندی اجرای پروژه ها بر مبنای ماتریس اولویت بندی فوریت های اقلیمی-کالبدی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، آمادگی زیرساختی ، تحلیل هزینه-فایده (CBA) ، سیاست گذاری شهری ، مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) ، کلان شهر تبریز.