نقش آموزش دینی در بهبود روابط اجتماعی و همدلی بین دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش دینی بر بهبود روابط اجتماعی و همدلی بین دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهر قم انجام شد. در عصر حاضر، با وجود پیشرفت های چشمگیر فناوری و ارتباطات، شاهد افزایش انزوای اجتماعی، کاهش همدلی، رشد رفتارهای قلدرمابانه و افول سرمایه اجتماعی در میان نسل جوان هستیم. مدرسه به عنوان دومین نهاد اجتماعی بعد از خانواده، نقش محوری در تربیت اخلاقی و اجتماعی دانش آموزان ایفا می کند. در این میان، آموزش دینی (شامل آموزش آموزه های اخلاقی-اجتماعی قرآن و معارف اسلامی) می تواند بستری قدرتمند برای تقویت ارزش هایی مانند احترام به دیگران، عدالت، گذشت، راستگویی، مسئولیت پذیری و مهم تر از همه «همدلی» (توانایی درک احساسات دیگران و قرار گرفتن در جایگاه آن ها) فراهم آورد. در این مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل، ۶۰ نفر از دانش آموزان پایه هشتم (۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۴۵ دقیقه ای تحت آموزش دینی با محوریت مهارت های اجتماعی و همدلی (بر اساس آیات و روایات) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل آموزش معمول کتاب دین و زندگی را دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه روابط اجتماعی و پرسشنامه همدلی (اقتباس از پرسشنامه همدلی پایه) بود. یافته های پژوهش نشان داد که آموزش دینی به طور معناداری نمرات روابط اجتماعی (با مولفه های مهارت ارتباطی، همکاری و حمایت اجتماعی) و همدلی (با مولفه های همدلی عاطفی و همدلی شناختی) را در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل افزایش داده است. در میان مولفه های همدلی، «همدلی عاطفی» (توانایی حس کردن احساسات دیگران) افزایش بیشتری نسبت به «همدلی شناختی» (توانایی درک دیدگاه دیگران) نشان داد. همچنین دانش آموزان گروه آزمایش در مولفه های «کمک به دیگران» و «کاهش رفتارهای قلدرمابانه» بهبود معناداری داشتند. در مجموع، یافته ها نشان می دهد که آموزش دینی مبتنی بر آموزه های اصیل اسلامی (با تاکید بر مفاهیمی مانند «ایثار»، «رحمت»، «اخوت» و «توسعه همدلی») می تواند به عنوان یک مداخله موثر و کم هزینه برای بهبود جو عاطفی مدرسه، کاهش تعارضات بین فردی و ارتقای سرمایه اجتماعی در میان دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. بر اساس یافته ها، پیشنهادهای عملی برای معلمان دینی و پرورشی، مولفان کتب درسی و برنامه ریزان درسی ارائه گردیده است.

کلیدواژه ها:

آموزش دینی ، روابط اجتماعی ، همدلی ، دانش آموزان ، مهارت های اجتماعی اسلامی.