تحلیل و گونه شناسی مفهوم مذاق شریعت در نظام اجتهاد شیعه

مفاهیمی همچون «مذاق شریعت»، «ذوق فقهی» و «شم الفقاهه» که طی دهه های اخیر به یکی از عناصر تاثیرگذار در روش شناسی اجتهاد شیعی تبدیل شده است و علیرغم کاربرد گسترده در متون فقهی شیعه ، به دلیل فقدان تعریف دقیق، چارچوب نظری منسجم و عدم تعیین معیارهای روشن برای کاربست آن، موجب ابهام در قلمرو اعتبار و شیوه استفاده از این مفهوم شده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی و بر پایه روش کتابخانه ای، از طریق تحلیل محتوای آثار فقها، از صاحب «مفتاح الکرامه» تا فقهای معاصر به شناسایی و گونه یابی نظام مند این مفاهیم می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که این مفهوم در پنج سطح کارکردی شامل: تحدید مفهومی و تصریح مستقیم، به کارگیری مفاهیم هم سنخ و بدیل های مفهومی، کاربرد نقادانه، نقش استنباطی و نقش فرا استنباطی قابل صورت بندی است که امکان بهره گیری علمی و منسجم از این مفهوم در فرایند اجتهاد را فراهم می سازد . نوآوری اصلی تحقیق در ارائه چارچوبی نظری در مواجهه با مسائل مستحدثه و ارتقای کیفیت استنباط های فقهی است که می تواند به عنوان روشی نوآورانه، در اختیار پژوهشگران حوزه فقه و حقوق قرار گیرد و به انسجام و کارآمدی فقه اجتهادی در عرصههای نوپدید حقوقی نیز منجر شود.

کلیدواژه ها:

مذاق شریعت ، ذوق فقهی ، گونه شناسی ، روششناسی اجتهاد ، فرا استنباط.