واکاوی تطبیقی صور و ملاک های انحلال علم اجمالی در آرای آخوند خراسانی، محقق نائینی و شهید صدر

انحلال علم اجمالی از مباحث اساسی اصول فقه امامیه در تعیین قلمرو تنجز تکلیف و جریان اصول عملیه است. این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی و به روش تطبیقی، به بررسی صور و ملاک های انحلال علم اجمالی در آرای سه اصولی آخوند خراسانی، محقق نائینی و شهید صدر می پردازد.آخوند خراسانی با تفکیک انحلال حقیقی و حکمی، امکان سقوط اثر منجزیت علم اجمالی را با وجود بقای علم و قیام حجت معتبر می پذیرد. در مقابل، محقق نائینی انحلال را امری تکوینی دانسته و آن را منحصر در تعین واقعی معلوم اجمالی می داند. شهید صدر ضمن پذیرش انحلال حقیقی و حکمی، نشان می دهد که انحلال تعبدی مستقل نبوده و به حکمی بازمی گردد. نتیجه پژوهش آن است که اختلاف این مبانی، افزون بر تحلیل مفهوم انحلال، در تبیین نوع سقوط منجزیت و نقش عنصر زمان موثر بوده و آثار مستقیمی در تعیین قلمرو جریان اصول مومنه و نحوه خروج مکلف از حالت اجمال دارد.

کلیدواژه ها:

علم اجمالی ، علم تفصیلی ، انحلال حقیقی ، انحلال حکمی ، انحلال تعبدی.