نقش آموزش هوش هیجانی در کاهش پرخاشگری و بهبود مهارت های اجتماعی دانش آموزان دبستانی

دوره ابتدایی به عنوان حساس ترین مرحله در شکل گیری شخصیت و توسعه مهارت های اجتماعی کودکان شناخته می شود. پرخاشگری و ضعف در مهارت های ارتباطی از جمله چالش های عمده در محیط های آموزشی است که نه تنها بر عملکرد تحصیلی، بلکه بر سلامت روان و آینده اجتماعی دانش آموزان تاثیرات جبران ناپذیری دارد. هوش هیجانی (EI) به عنوان توانایی تشخیص، درک و مدیریت هیجانات خود و دیگران، ابزاری کارآمد برای پیشگیری و مداخله در رفتارهای پرخاشگرانه محسوب می شود. هدف از این پژوهش، بررسی نقش آموزش هوش هیجانی در کاهش پرخاشگری و ارتقای مهارت های اجتماعی دانش آموزان دبستانی از طریق یک مطالعه مروری نظام مند است.این مطالعه به روش مروری روایی انجام شده است. بدین منظور، مقالات علمی منتشر شده در پایگاه های داده معتبر داخلی و بین المللی از جمله و پایگاه های ایران داک و SID در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ با استفاده از کلیدواژه های «هوش هیجانی»، «آموزش هیجانی»، «پرخاشگری»، «مهارت های اجتماعی» و «دانش آموزان ابتدایی» جستجو شدند. پس از غربالگری بر اساس معیارهای ورود و خروج، تعداد ۴۵ مطالعه تجربی و نیمه تجربی که به ارزیابی مداخلات آموزشی مبتنی بر هوش هیجانی (مانند مدل دانیل گلمن و جان مایر) پرداخته بودند، انتخاب و تحلیل شدند. داده ها با رویکرد کیفی و تماتیک دسته بندی شدند.یافته های حاصل از مرور ادبیات نشان داد که برنامه های آموزش هوش هیجانی به طور معناداری باعث افزایش آگاهی هیجانی، تنظیم هیجانی و همدلی در دانش آموزان می شود. این بهبودها منجر به کاهش قابل توجه رفتارهای پرخاشگرایی کلامی و فیزیکی، کاهش تعارضات بین فردی و افزایش کیفیت تعاملات با همسالان و معلمان گردید. همچنین، دانش آموزانی که تحت آموزش هوش هیجانی قرار گرفته اند، مهارت های بهتری در حل مسئله، ارتباط موثر و پذیرش مسئولیت نشان داده اند. تاثیر این آموزش ها در کلاس های اول تا سوم ابتدایی به دلیل انعطاف پذیری بالای مغز در این سنین، بیشتر از سایر پایه ها مشاهده شد.آموزش هوش هیجانی در مقطع ابتدایی نه تنها یک مداخله روان شناختی مفید، بلکه یک ضرورت آموزشی برای پرورش نسلی سالم و سازگار است. با توجه به یافته ها، پیشنهاد می شود سرفصل های هوش هیجانی در برنامه درسی مدارس ابتدایی گنجانده شده و معلمان با دوره های تخصصی توانمندسازی در این حوزه آموزش ببینند. اجرای منظم کارگاه های مهارت آموزی هیجانی در مدرسه می تواند به عنوان یک راهکار پیشگیرانه موثر در کاهش خشونت و بهبود جو عاطفی مدارس عمل کند.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، آموزش هیجانی ، پرخاشگری دانش آموزان ، مهارت های اجتماعی ، دوره ابتدایی ، روانشناسی تربیتی