از کلاس سنتی تا کشف پویا: طراحی الگوی تدریس مشارکتی-اکتشافی برای ارتقای تفکر علمی و مهارت های حل مسئله در دانش آموزان پایه ششم ابتدایی

هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی یک الگوی تدریس مشارکتی-اکتشافی متناسب با ویژگی های رشدی و آموزشی دانش آموزان پایه ششم ابتدایی و بررسی قابلیت اجرایی آن در کلاس های عادی انجام شد.روش: این مطالعه با رویکرد کیفی از نوع تحلیل محتوای جهت دار و اعتباربخشی با روش دلفی انجام شد. ابتدا با مرور نظام مند ادبیات و تحلیل محتوای ۲۲ منبع معتبر علمی (شامل ۱۰ مقاله داخلی، ۷ مقاله خارجی و ۵ کتاب تخصصی)، مولفه های اولیه الگو استخراج گردید. سپس با استفاده از روش دلفی در سه دور، ۱۲ نفر از متخصصان آموزش ابتدایی (شامل ۶ عضو هیات علمی دانشگاه ها و ۶ معلم راهبر پایه ششم) به مولفه های الگو نمره دهی و نظرات اصلاحی ارائه دادند. داده ها با استفاده از آمار توصیفی (میانگین، درصد توافق) و ضریب توافق کندال تحلیل شدند.یافته ها: تحلیل منابع و اجماع متخصصان منجر به طراحی الگوی چهار مرحله ای «چالش-کشف-ساخت-ارائه» (CDCP) گردید. مولفه های اصلی الگو عبارتند از: ۱) چالش آفرینی مبتنی بر مسائل باز و چندجوابی (شامل: ارائه مسئله چالش برانگیز، داستان سازی علمی، ایجاد موقعیت تعارض شناختی)، ۲) کشف و اکتشاف فردی و گروهی (شامل: فرصت تفکر مستقل، کار با ابزارهای ساده آزمایشگاهی و دست ورزی، جستجوی اطلاعات)، ۳) ساخت دانش و مدل سازی مفهومی (شامل: فرمول بندی فرضیه، رسم نمودار و جدول، نوشتن متن علمی)، ۴) ارائه، گفتگو و بازتاب جمعی (شامل: ارائه یافته ها به کلاس، نقد و بررسی، خودارزیابی و بازخورد توصیفی). نتایج دلفی نشان داد که پس از سه دور، درصد توافق متخصصان برای مولفه ها از ۶۸٪ به ۹۱٪ افزایش یافت و ضریب توافق کندال به ۰.۸۵ رسید (p<۰.۰۰۱).نتیجه گیری: الگوی CDCP با تاکید بر نقش فعال دانش آموز در فرآیند یادگیری و جایگزینی انتقال یک سویه اطلاعات با کشف و ساخت دانش، می تواند به عنوان یک روش موثر و انعطاف پذیر برای تدریس دروس مختلف پایه ششم (به ویژه علوم تجربی و ریاضی) مورد استفاده معلمان قرار گیرد. این الگو ضمن پرورش مهارت های تفکر انتقادی و حل مسئله، انگیزه و خودباوری علمی دانش آموزان را نیز افزایش می دهد. پیشنهاد می شود این الگو در دوره های توانمندسازی معلمان پایه ششم گنجانده شود و کتاب های درسی نیز به سمت فعالیت های اکتشافی و پروژه های گروهی بازنگری گردند.

کلیدواژه ها:

روش های نوین تدریس ، پایه ششم ابتدایی ، یادگیری اکتشافی ، یادگیری مشارکتی ، حل مسئله ، تفکر علمی.