تحلیل حقوقی «استثنای بولار» و جایگاه آن در رژیم حقوق مالکیت فکری

در پرتو تعدیل حقوق انحصاری ناشی از نظام مالکیت فکری، طیفی از سازکارهای حقوقی از جمله دکترین استیفای حق، استثنای استفاده منصفانه، و نظام اعطای لیسانس اجباری پیش بینی شده است. لیکن، در میان این تمهیدات حقوقی، استثنای موسوم به بولار یکی از نوآوری های مهم در عرصه حقوق مالکیت فکری محسوب می شود و به رغم کارکردهای راهبردی آن در حوزه اخترعات دارویی کمتر مورد توجه قانونگذاران و صاحب نظران حقوقی قرار گرفته است. مطابق این مقرره، اشخاص ثالث این حق را دارند که تا پیش از انقضای مدت اختراع، بدون نیاز به کسب رضایت دارنده حق و بی آنکه مشمول نقض واقع شوند، از حقوق داروی ثبت شده برای توسعه اطلاعات مورد نیاز جهت اخذ تاییدیه بازار استفاده کنند. بدین ترتیب، این نوشته تلاش می کند به این پرسش پاسخ دهد که نقش چنین استثنایی در حیطه حقوق مالکیت فکری و تاثیر آن بر حق دسترسی به دارو چیست. نوشتار حاضر با استفاده از روش تحلیلی  تطبیقی همراه با شیوه کتابخانه ای درصدد است، ضمن معرفی معافیت بولار و تحلیل جایگاه، مزایا و مبانی توجیهی آن در رژیم حقوق مالکیت فکری و چارچوبی علمی جهت ارزیابی سیاستگذاری در استثنای بولار جهت دسترسی به دارو ارائه دهد. یافته های تحقیق نشان دهنده بلوغ نظام تقنینی کشور و اقبال قانونگذار ایران به مقرره یادشده و پذیرش آن در قانون حمایت از حقوق مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳ است. این تحول حقوقی اگرچه متاخرانه صورت پذیرفته، در صورت همراهی با مکانیسم های اجرایی مناسب و رویه قضایی کارآمد، علاوه بر توسعه سیاست های مالکیت فکری، می تواند دسترسی به داروهای ضروری را تضمین کند.

کلیدواژه ها:

استثنای بولار ، حق اختراع ، مالکیت فکری ، داروهای ژنریک ، حق بر سلامت.