روشی نوین برای ارائه شاخص رقابت با استفاده از رابطه قطر تاج و قطر برابرسینه در درختان کاج مدیترانه ای (Pinus brutia Ten.) طبیعی در عراق

مقدمه: جنگل ها حدود ۳۰ درصد از مساحت خشکی های زمین را پوشش می دهند، اما در عراق مساحت آنها محدود بوده و اغلب در نواحی شمالی کشور متمرکز است؛ چنانکه در مجموع حدود ۲۶/۱ میلیون هکتار، معادل ۹/۲ درصد مساحت کشور را شامل می شود. جنگل های این منطقه شامل تیپ های سوزنی برگ و پهن برگ هستند. جنگل های سوزنی برگ اغلب تحت سلطه گونه های کاج هستند که حدود ۸۰ درصد توده ها را تشکیل می دهند. کاج مدیترانه ای (Pinus brutia) که بومی استان دهوک در شمال عراق است، مساحتی در حدود ۵۰۰۰۰ هکتار را در مناطق زاویته، اتروش و بیلکیف پوشش می دهد. این پژوهش به بررسی رگرسیون عرض تاج با قطر برابرسینه به منظور استفاده در توسعه یک شاخص رقابت می پردازد. عرض تاج برای پویایی جنگل، تنوع زیستی، ترسیب کربن و سلامت کلی اکوسیستم اهمیت دارد. مواد و روش ها: داده های میدانی از سه مکان متمایز در استان دهوک، اقلیم کردستان عراق جمع آوری شد. در مجموع ۴۸۰ درخت از هر دو گروه درختان رشد یافته در فضای باز و درختان رشد یافته در توده نمونه برداری شدند. از هر مکان ۱۶۰ درخت انتخاب شد (۸۰ درخت رشد یافته در فضای باز که عاری از هرگونه رقابت بودند و ۸۰ درخت رشد یافته در توده که رقابت بین درختی برای دسترسی به منابع وجود داشت). از این تعداد، ۵۰ درخت برای کالیبراسیون و ۳۰ درخت برای اعتبارسنجی استفاده شد که به یک مجموعه داده متوازن و قابل اتکا برای تحلیل انجامید. با استفاده از نرم افزار Statgraphics Centurion ۱۹، رگرسیون های جداگانه ای بین عرض تاج (CW) و قطر برابرسینه (DBH) برای هر دو نوع درخت توسعه داده شد. شش گروه از معادلات رگرسیون آلومتریک با استفاده از معیارهایی شامل ضریب تعیین (R²)، اریبی، میانگین قدر مطلق خطا (MAE)، آزمون بی طرفی اوتومو و بقیه شاخص های پیشنهادی ارزیابی شدند. نتایج: عرض تاج در برابر قطر برابرسینه با استفاده از انواع مختلف توابع، از جمله مدل های خطی، غیرخطی و لگاریتمی با اشکال گوناگون متغیر وابسته، برازش داده شد. براساس تحلیل های آماری مدل های توسعه یافته، مدل خطی به صورت Cw = b₁ + b₂ DBHبه عنوان مناسب ترین مدل که داده های مطالعه را در همه مکان ها به خوبی برازش می دهد انتخاب شد. در نتیجه، تفاوت زیادی بین شیب های رگرسیون درختان رشد یافته در فضای باز و درختان رشد یافته در داخل توده مشاهده نشد. افزون بر این، در این پژوهش روشی نوین برای محاسبه شاخص رقابت ارائه شد. نتیجه گیری: از تجزیه وتحلیل نمونه های جمع آوری شده، می توان به نتایج مهم زیر دست یافت: نخست، در همه سایت های بررسی شده، رابطه بین عرض تاج و قطر برابرسینه (DBH) تفاوت آماری معنی داری بین درختان انفرادی و توده ای نشان نداد. این امر نشان دهنده تراکم به نسبت کم توده است که به رقابت حداقلی برای منابع در میان درختان توده ای منجر می شود؛ دوم، با توجه به بهبود ساختار کلی و بهره وری جنگل، توصیه می شود که راهبرد های بازکاشت به پر کردن شکاف های موجود در تاج پوشش در همه سایت ها متمرکز شوند، زیرا این کار سبب استفاده بهتر از منابع موجود، ارتقای سلامت بلندمدت جنگل ها و حفظ تنوع زیستی خواهد شد. در نهایت، پژوهش حاضر رابطه خطی قوی بین عرض تاج و قطر برابرسینه را تایید کرد.

کلیدواژه ها:

شاخص رقابت تاج ، کاج بروسیا ، مدل سازی تاج ، مدل های رگرسیون ، معادلات آلومتریک