ارزیابی اثر توزیع اندازه ذرات و بخش سنگی بر شاخص های نفوذ آب به خاک در برخی خاک های منطقه نیمه خشک

نفوذ آب به خاک یکی از ویژگی های مهم فیزیکی خاک برای مدیریت منابع آب و خاک است که می تواند تحت تاثیر دانه بندی ذرات قرار گیرد. این پژوهش با هدف بررسی نقش توزیع اندازه ذرات و سنگریزه بر شاخص های نفوذ آب به خاک در برخی خاک های منطقه نیمه خشک استان زنجان انجام شد. نفوذ آب به خاک در ۶۸ نقطه بهروش حلقه دوگانه اندازهگیری شد. شاخص های نفوذ شامل نفوذ تجمعی و عمق موثر نفوذ، شدت نفوذ اولیه، نهایی و متوسط بههمراه توزیع اندازه ذرات و برخی ویژگیهای فیزیکی دیگر اندازه گیری شدند. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که عمق موثر نفوذ و درصد سیلت همبستگی منفی و معنی دار (۰۱/۰>p) و درمقابل نفوذ اولیه و شدت نفوذ اولیه با سیلت همبستگی مثبت و معنی دار داشت (۰۵/۰>p). چگالی ظاهری نیز با اجزای مختلف ذرات اولیه خاک همبستگی معنی‎داری داشت (۰۵/۰>p). ازطرفدیگر، این ویژگی با تمام شاخص های نفوذ همبستگی منفی و معنی دار نشان داد (۰۵/۰>p). یافته ها نشان داد که توزیع اندازه ذرات علاوهبر اثر مستقیم به صورت غیرمستقیم از طریق اثرگذاری بر چگالی ظاهری نقش مهمی در فرآیند نفوذ ایفا می کند. بررسی گروه های مختلف سنگریزه (۰–۲۰، ۲۰–۴۰ و بیش از ۴۰ درصد) نیز نشان داد که افزایش سنگریزه سبب بهبود شاخص های نفوذ می شود؛ بهطوریکه همبستگی نفوذ تجمعی و شدت نفوذ متوسط با سنگریزهکل معنی دار بود (۰۵/۰>p). ساختار فیزیکی خاک به عنوان عاملی کلیدی در تعیین الگوی نفوذ آب مطرح بوده و درک روابط پیچیده میان ویژگی های خاک نیازمند رویکردهای ترکیبی و پیشرفته آماری است.

کلیدواژه ها:

'سنگریزه ، چگالی ظاهری ، مدل سازی نفوذ ، نفوذپذیری خاک ، ویژگی های خاک'