تحلیل تحولی زبان میانجی فارسی زبانان در یادگیری ساختارهای نحوی عربی

مسئله اصلی این پژوهش، بررسی فرآیند تحول زبان میانجی فارسی زبانان در یادگیری ساختارهای نحوی زبان عربی به عنوان زبان دوم است. زبان عربی و فارسی با وجود اشتراکات واژگانی و فرهنگی، تفاوت های ساختاری عمیقی در سطح نحو دارند که از جمله مهم ترین چالش های فراگیران فارسی زبان محسوب می شود. هدف این مطالعه، شناسایی الگوهای خطاهای نحوی، تبیین فرآیند تحول زبان میانجی و تعیین میزان تاثیر انتقال زبانی از زبان اول (فارسی) بر شکل گیری این خطاها در سطوح مختلف توانش زبانی بود. روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد کمی و کیفی (آمیخته) بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان فارسی زبان مقطع کارشناسی رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه های شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که از میان آن ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، ۱۲۰ دانشجو در سه سطح زبانی مبتدی، متوسط و پیشرفته (هر سطح ۴۰ نفر) انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات شامل آزمون تعیین سطح زبان عربی، آزمون تولید نوشتاری (انشاء با موضوع آزاد) و آزمون ترجمه جملات از فارسی به عربی بود. روایی محتوایی ابزارها توسط ۵ نفر از متخصصان آموزش زبان عربی تایید شد. روش تجزیه و تحلیل داده ها شامل آمار توصیفی (فراوانی و درصد خطاها) و آمار استنباطی (آزمون خی دو برای مقایسه فراوانی خطاها در سطوح مختلف) و همچنین تحلیل محتوای کیفی خطاها بر اساس چارچوب نظریه زبان میانجی (سلینکر، ۱۹۷۲) و نظریه قابلیت پردازش (پینمن، ۱۹۹۸) بود. یافته ها نشان داد که بیشترین فراوانی خطاهای نحوی فارسی زبانان در یادگیری عربی به ترتیب مربوط به حروف اضافه (۳۴.۶٪)، ترتیب کلمات (۲۸.۳٪)، ساختار فعل و فاعل (۱۸.۴٪) و مطابقه جنسیت و عدد (۱۲.۷٪) بود. همچنین مشخص شد که با افزایش سطح توانش زبانی، فراوانی خطاهای نحوی کاهش می یابد، اما الگوی کاهش خطاها در ساختارهای مختلف یکسان نیست. خطاهای ناشی از انتقال زبان فارسی (بینازبانی) در سطح مبتدی (۵۷.۴٪) بیشتر از سطوح متوسط (۳۸.۲٪) و پیشرفته (۲۱.۶٪) بود، در حالی که خطاهای درون زبانی با افزایش سطح توانش زبانی افزایش نسبی نشان داد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که تحول زبان میانجی فارسی زبانان در یادگیری ساختارهای نحوی عربی فرآیندی تدریجی، نظام مند و وابسته به سطح توانش زبانی است. همچنین تفاوت های رده شناختی بین فارسی (هسته پایان) و عربی (هسته آغاز) به عنوان مهم ترین منبع خطاهای نحوی شناسایی شد. بر این اساس، طراحی مواد آموزشی مبتنی بر تحلیل تقابلی و تمرین های هدفمند برای رفع خطاهای ناشی از تفاوت های ساختاری دو زبان توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

زبان میانجی ، تحلیل خطا ، ساختارهای نحوی ، فارسی زبانان ، یادگیری عربی