نقش ذهن آگاهی در کاهش استرس و بهبود عملکرد شناختی

مسئله اصلی این پژوهش، بررسی نقش ذهن آگاهی در کاهش استرس و بهبود عملکرد شناختی دانش آموزان مقطع ابتدایی است. دوران دبستان یکی از حساسترین مقاطع شکل گیری بنیان های شناختی و عاطفی کودک محسوب می شود و استرس های تحصیلی و اجتماعی می تواند تاثیرات منفی بر کارکردهای اجرایی از جمله حافظه کاری، توجه و انعطاف پذیری شناختی بر جای گذارد. هدف این مطالعه، تعیین اثربخشی آموزش ذهن آگاهی بر کاهش استرس (شامل استرس تحصیلی و اضطراب) و بهبود مولفه های عملکرد شناختی (حافظه کاری، بازداری پاسخ، انعطاف پذیری شناختی و توجه) در دانش آموزان پایه چهارم تا ششم ابتدایی شهر اصفهان بود. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه چهارم تا ششم مقطع ابتدایی شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که از میان آن ها با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۶۰ دانش آموز (۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری اطلاعات شامل پرسشنامه استرس تحصیلی، مقیاس اضطراب کودکان، آزمون حافظه کاری وکسلر، آزمون استروپ و آزمون برج لندن بود. گروه آزمایش به مدت ۱۰ جلسه ۶۰ دقیقه ای (هر هفته دو جلسه) تحت مداخله برنامه آموزش ذهن آگاهی (اقتباس شده از برنامه های موثر با استفاده از تمرینات تنفسی، داستان های ذهن آگاهانه و بازی های شناختی) قرار گرفت و گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. روش تجزیه و تحلیل داده ها شامل آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی (آزمون تحلیل کوواریانس یکراهه) بود. یافته ها نشان داد که آموزش ذهن آگاهی به طور معناداری باعث کاهش استرس تحصیلی و اضطراب دانش آموزان گروه آزمایش شد. همچنین این مداخله منجر به بهبود معنادار در تمام مولفه های عملکرد شناختی شامل حافظه کاری، بازداری پاسخ، انعطاف پذیری شناختی و توجه شد (۰.۰۱>p). نتیجه پژوهش حاکی از آن است که ذهن آگاهی به عنوان یک روش موثر و غیرتهاجمی می تواند در برنامه های درسی مدارس ابتدایی برای کاهش استرس و تقویت عملکردهای شناختی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ذهن آگاهی ، کاهش استرس ، عملکرد شناختی ، دانش آموزان ابتدایی ، حافظه کاری