طراحی و اعتبارسنجی الگوی تدریس چندحسی مبتنی بر بازی برای دانش آموزان پایه اول ابتدایی: مطالعه ای آمیخته در مدارس عادی

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک الگوی تدریس چندحسی مبتنی بر بازی برای بهبود مهارت های خواندن، نوشتن و ریاضی دانش آموزان پایه اول ابتدایی انجام شد.روش: این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی در دو فاز اجرا گردید. در فاز کیفی، با ۲۲ نفر از آموزگاران باتجربه پایه اول (با حداقل ۱۰ سال سابقه) و ۶ نفر از متخصصان روان شناسی یادگیری و آموزش ابتدایی، مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد. داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک (براون و کلارک، ۲۰۰۶) در نرم افزار MAXQDA تحلیل شدند و چارچوب اولیه الگو استخراج گردید. در فاز کمی، الگوی طراحی شده در قالب یک طرح شبه آزمایشی با پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پایه اول مدارس عادی دولتی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای، ۶۰ دانش آموز (۳۰ نفر گروه آزمایش، ۳۰ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ هفته (هر هفته ۳ جلسه ۴۵ دقیقه ای) تحت آموزش با الگوی چندحسی مبتنی بر بازی قرار گرفت. گروه کنترل، آموزش سنتی (مبتنی بر کتاب درسی و روش سخنرانی-تمرین) را دریافت کرد. ابزارهای پژوهش شامل: ۱) آزمون محقق ساخته مهارت های خواندن (فهمیده، روانخوانی و آگاهی واجی) با پایایی ۰.۸۹ (آلفای کرونباخ)، ۲( آزمون مهارت های نوشتن (املا و دست خط( با پایایی ۰.۸۵، ۳) آزمون ریاضی پایه اول (شمارش، الگوها، جمع و تفریق ساده( با پایایی ۰.۸۷، و ۴) پرسشنامه انگیزش تحصیلی هارتر (فرم کودکان( با پایایی ۰.۸۴ بود. داده های کمی با استفاده از نرم افزار SPSS-۲۶ و با آزمون های تی مستقل و تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) تحلیل شدند.یافته ها: تحلیل کیفی منجر به طراحی الگوی پنج مولفه ای «بازی-حرکت-حس-کلمه-عدد» (PMMWN) شد. مولفه های این الگو عبارت بودند از: ۱) آماده سازی حسی-حرکتی (فعالیت های تقویت مهارت های ظریف و درشت)، ۲) بازی وارسی و کشف (بازی های هدفمند برای کشف مفاهیم)، ۳) یادگیری از طریق هنر (نقاشی، سفالگری، نمایش خلاق)، ۴) داستان سازی و قصه گویی تعاملی، ۵) ارزیابی پویا و بازخورد فوری. نتایج کمی نشان داد که بین دو گروه در تمامی مولفه های مهارت های تحصیلی تفاوت معناداری وجود دارد (پیلای تریس = ۰.۷۸، F=۲۳.۴۵, p<۰.۰۰۱). میانگین نمرات گروه آزمایش در مهارت خواندن (۱۶.۸ ± ۱.۶ از ۲۰)، مهارت نوشتن (۱۵.۴ ± ۱.۹) و ریاضی (۱۷.۲ ± ۱.۵) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (به ترتیب ۱۱.۲ ± ۲.۱، ۹.۸ ± ۲.۳ و ۱۰.۵ ± ۲.۰). همچنین، انگیزش تحصیلی گروه آزمایش (۳۵.۲ ± ۳.۱ از ۴۰) به طور معناداری بیشتر از گروه کنترل (۲۴.۳ ± ۴.۵) بود (p<۰.۰۰۱). اندازه اثر برای مولفه های مختلف بین ۰.۳۲ تا ۰.۵۸ محاسبه شد که نشان دهنده اثرات متوسط تا بزرگ است.نتیجه گیری: الگوی تدریس چندحسی مبتنی بر بازی (PMMWN) می تواند به عنوان یک روش موثر و علمی برای تدریس در پایه اول ابتدایی مورد استفاده قرار گیرد. این الگو با درگیر کردن همزمان حواس مختلف (بینایی، شنوایی، لامسه، حرکت) و بهره گیری از ظرفیت طبیعی بازی در کودکان، ضمن بهبود مهارت های پایه تحصیلی، انگیزش و نگرش مثبت نسبت به مدرسه را نیز افزایش می دهد. پیشنهاد می شود این الگو در برنامه های آموزش ضمن خدمت معلمان پایه اول گنجانده شود و کتاب های درسی نیز به سمت فعالیت های چندحسی و بازی محور بازنگری گردند.

کلیدواژه ها:

روش های نوین تدریس ، پایه اول ابتدایی ، یادگیری چندحسی ، بازی های آموزشی ، مهارت های خواندن ، مهارت های نوشتن ، انگیزش تحصیلی ، دانش آموزان دبستانی.