کاوش پدیدارشناختی تجربه زیسته معلمان از تدریس ریاضی در پایه پنجم ابتدایی در بستر برنامه درسی پنهان، جو اخلاقی مدرسه و تقویت تفکر خلاق و انتقادی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف کاوش پدیدارشناختی تجربه زیسته معلمان از تدریس ریاضی در پایه پنجم ابتدایی و واکاوی نقش برنامه درسی پنهان و جو اخلاقی مدرسه در تقویت تفکر خلاق و انتقادی دانش آموزان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و در چارچوب روش پدیدارشناسی تبیینی صورت گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۷ نفر از معلمان پایه پنجم ابتدایی، سرگروه های آموزشی، مدیران و راهبران آموزشی تربیتی مدارس استان اردبیل (شهرستان نیر) بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند. میانگین سابقه تجربی مشارکت کنندگان ۱۸ سال بود و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری شد. تحلیل داده ها با بهره گیری از روش تحلیل مضمون پدیدارشناختی و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت تا مفاهیم بنیادین و روابط درونی میان آن ها شناسایی شود. یافته ها نشان داد که تجربه زیسته معلمان در تدریس ریاضی، در پیوندی معنادار با عناصر نادیدنی فرهنگ سازمانی مدارس شکل می گیرد؛ به گونه ای که برداشت های آنان از عدالت تعاملات آموزشی، آزادی اندیشه و احترام در کلاس به بازتعریف جایگاه خطا، تقویت روحیه پرسشگری و پذیرش تنوع در راه حل های ریاضی منجر می شود. برنامه درسی پنهان، از طریق انتقال ارزش های ضمنی همکاری، پشتکار و نواندیشی، به شکل گیری نگرش های خلاق در دانش آموزان کمک می کند. همچنین، جو اخلاقی مدرسه با مولفه هایی نظیر انسجام ارزشی، اعتماد میان فردی و امنیت روانی، محیطی امن برای تجربه گری، استدلال و گفت وگوهای عقلانی فراهم می آورد. نتایج نشان داد که تعامل پویا میان برنامه درسی پنهان، جو اخلاقی مدرسه و عاملیت تفسیرگر معلمان، بستری غنی برای رشد تفکر خلاق، استدلال انتقادی و قضاوت اخلاقی دانش آموزان ایجاد می کند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت توانمندسازی معلمان در تحلیل ابعاد پنهان برنامه درسی، تقویت تربیت اخلاقی حرفه ای و توسعه فرهنگ مدرسه ای تامل محور تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی پنهان ، تجربه زیسته ، تدریس ریاضی ، تفکر خلاق و انتقادی ، جو اخلاقی مدرسه ، دوره ابتدایی.