شیوه های فهم و ادراک معلمان ابتدایی از آموزش مفاهیم شیمی با رویکرد محیط زیستی در کتاب های علوم تجربی: یک مطالعه پدیدارنگاری

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین شیوه های فهم معلمان دوره ابتدایی از آموزش مفاهیم شیمی با رویکرد محیط زیستی در کتاب های علوم تجربی انجام شد. با توجه به نقش بنیادین آموزش علوم در شکل گیری سواد علمی و حساسیت های زیست محیطی در سال های آغازین تحصیل، بررسی نحوه ادراک و تفسیر معلمان از این رویکرد می تواند شواهد ارزشمندی برای بهبود کیفیت اجرای برنامه درسی علوم فراهم آورد. این مطالعه با رویکرد کیفی و در چارچوب روش پدیدارنگاری انجام شد؛ رویکردی که بر شناسایی تنوع کیفی در شیوه های فهم افراد نسبت به یک پدیده متمرکز است. مشارکت کنندگان پژوهش را معلمان دوره ابتدایی استان اردبیل در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ تشکیل دادند که با استفاده از راهبرد نمونه گیری هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند. در مجموع ۳۶ معلم (۱۸ زن و ۱۸ مرد) با سابقه تدریس بین ۱۸ تا ۲۲ سال در این پژوهش مشارکت داشتند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرآیند جمع آوری داده ها تا دستیابی به اشباع مفهومی ادامه یافت؛ به گونه ای که داده های جدید دیگر به گسترش معنادار مقولات مفهومی منجر نمی شد. هر مصاحبه به طور متوسط بین ۴۵ تا ۶۰ دقیقه به طول انجامید و پس از ضبط، به طور کامل پیاده سازی شد. تحلیل داده ها بر اساس مراحل تحلیل پدیدارنگارانه و با الهام از چارچوب پیشنهادی مارتون انجام گرفت. این فرآیند شامل مطالعه مکرر داده ها، استخراج واحدهای معنایی، مقایسه مستمر پاسخ ها، خوشه بندی معانی مشابه و شکل دهی دسته های توصیفی بود. در نهایت، روابط میان این دسته ها در قالب فضای برآیند سازمان دهی شد. یافته ها نشان داد که معلمان مفاهیم شیمی با رویکرد محیط زیستی را در طیفی از شیوه های فهم تفسیر می کنند؛ از درکی که این مفاهیم را عمدتا به صورت محتوای علمی کتاب درسی می بیند، تا فهمی که آن ها را ابزاری برای تبیین پدیده های محیطی و تقویت مسئولیت پذیری زیست محیطی دانش آموزان تلقی می کند. همچنین مشخص شد که این شیوه های فهم با نحوه انتخاب راهبردهای تدریس، استفاده از مثال های زمینه مند و شیوه مواجهه با محدودیت های برنامه درسی ارتباط دارد. در مجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد که تحقق موثر رویکرد محیط زیستی در آموزش علوم ابتدایی تا حد زیادی به نحوه فهم و تفسیر معلمان از این رویکرد وابسته است. این یافته ها بر اهمیت توجه به توسعه حرفه ای معلمان و تقویت سازوکارهای حمایتی در اجرای برنامه درسی علوم تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

آموزش محیط زیست ، پدیدارنگاری ، دوره ابتدایی ، کتاب های درسی علوم تجربی.