تاثیر بازخورد توصیفی معلم (به جای نمره محوری) بر انگیزه درونی و خودتنظیمی یادگیری در دانش آموزان

هدف این پژوهش بررسی تاثیر بازخورد توصیفی معلم در مقایسه با نظام نمره محوری سنتی بر انگیزه درونی و خودتنظیمی یادگیری دانش آموزان بوده است. در دهه های اخیر، نقدهای گسترده ای بر نظام های ارزشیابی کمی و نمره محور وارد شده است و پژوهشگران حوزه روان شناسی تربیتی بر این باورند که تاکید افراطی بر نمره، پیامدهای منفی گسترده ای بر انگیزش، خودپنداره و راهبردهای یادگیری دانش آموزان به جای می گذارد. در مقابل، بازخورد توصیفی به عنوان رویکردی جایگزین مطرح شده است که بر ارائه اطلاعات کیفی، فرآیندمحور و رشدگرا درباره عملکرد دانش آموز تاکید دارد و از ارائه هرگونه عدد، نمره یا قضاوت مقایسه ای اجتناب می کند. روش پژوهش حاضر نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه ششم ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، دو کلاس (هر کلاس ۳۰ نفر) به عنوان نمونه انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (دریافت کننده بازخورد توصیفی) و کنترل (دریافت کننده نمره سنتی) جایگزین شدند. هر دو گروه به مدت ۱۲ جلسه تحت آموزش محتوای یکسان قرار گرفتند و تنها تفاوت در نوع ارزشیابی و بازخورد دریافتی بود. برای سنجش متغیرهای پژوهش از پرسشنامه استاندارد انگیزه درونی (IMI) و پرسشنامه خودتنظیمی یادگیری (MSLQ) استفاده شد. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) انجام گرفت. یافته ها نشان داد که میانگین نمرات گروه آزمایش در هر دو متغیر انگیزه درونی و خودتنظیمی یادگیری به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود. همچنین بیشترین تفاوت مشاهده شده در مولفه احساس شایستگی و مولفه راهبردهای فراشناختی بود که بیانگر اثر عمیق بازخورد توصیفی بر باورهای دانش آموزان نسبت به توانایی های خود و همچنین آگاهی و کنترل آن ها بر فرآیند یادگیری است. بر اساس یافته های این پژوهش، بازخورد توصیفی می تواند به عنوان جایگزین موثر و حتی برتر برای نظام نمره محوری در نظر گرفته شود، مشروط بر آنکه معلمان آموزش های لازم برای ارائه بازخورد توصیفی موثر را دریافت کنند و زمینه های ساختاری برای استقرار این نظام ارزشیابی در مدارس فراهم شود. نظام آموزشی ایران برای کاهش آثار مخرب نمره گرایی ناگزیر از حرکت تدریجی به سوی ارزشیابی کیفی و توصیفی است.

کلیدواژه ها:

بازخورد توصیفی ، نمره محوری ، انگیزه درونی ، خودتنظیمی یادگیری ، ارزشیابی کیفی