اصول و الزامات استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در تحقیقات علمی دانش آموزان

ورود پرشتاب فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی به زیست بوم آموزش و پژوهش های دانش آموزی، در کنار ایجاد فرصت های بی نظیر برای تسهیل یادگیری، چالش های اخلاقی و ساختاری جدی را به همراه داشته است. پژوهش حاضر با هدف تدوین و تبیین «اصول و الزامات استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در تحقیقات علمی دانش آموزان» به روش مروری نظام مند نگارش یافته است. دوره دانش آموزی، به ویژه در مقاطع ابتدایی و متوسطه اول، زمان شکل گیری عادات ذهنی، استقلال فکری و کدهای اخلاقی در افراد است؛ از این رو، مواجهه هدایت نشده با ابزارهای هوشمند می تواند فرآیندهای عالی شناختی نظیر تفکر مستقل و خلاقیت را مخدوش سازد. این مقاله با تکیه بر اسناد بالادستی، نظریه های یادگیری مدرن و یافته های تجربی، چارچوبی چهاروجهی شامل «اصالت شناختی»، «عدالت و شمولیت»، «شفافیت و امانت داری علمی» و «امنیت و حریم خصوصی» را به عنوان ارکان کاربست مسئولانه هوش مصنوعی تبیین می کند. یافته ها نشان می دهند که تبدیل هوش مصنوعی از یک «ماشین پاسخ گو» به یک «کاتالیزور پرسشگری»، مشروط به ارتقای سواد دیجیتال معلمان، بازطراحی تکالیف درسی به صورت فرآیندمحور و تدوین سوگندنامه های اخلاقی دیجیتال برای مدارس است. در نهایت، هوش مصنوعی نباید به ابزاری برای تنبلی شناختی یا سرقت علمی پنهان تبدیل شود، بلکه باید به عنوان دستیاری هوشمند در راستای ارتقای تفکر انتقادی، فرضیه سازی و تقویت روحیه پژوهشگری تحت نظارت مستقیم مربیان به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مسئولانه ، اخلاق پژوهش ، تحقیقات دانش آموزی ، تفکر انتقادی ، سواد فناوری.