طراحی الگوی آموزش «سواد سیاسی» در دوره ابتدایی: چالش ها و ملاحظات روانشناختی-تربیتی

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی آموزش سواد سیاسی در دوره ابتدایی و بررسی چالش ها و ملاحظات روانشناختی-تربیتی مرتبط با آن انجام شده است. در عصر کنونی که کودکان از طریق رسانه های مختلف در معرض انبوهی از اطلاعات و محتوای سیاسی قرار می گیرند، ضرورت آموزش نظام مند و متناسب با ویژگی های تحولی این دوره، بیش از پیش احساس می شود. سواد سیاسی نه به معنای درگیر کردن کودکان در جناحبندی های حزبی، بلکه شامل مفاهیم پایه ای چون حقوق و مسئولیت ها، آشنایی با نهادهای اجتماعی، تفکر انتقادی، تشخیص دروغ و راست در اخبار، و پرورش حس تعلق به جامعه است. با این حال، ورود محتوای سیاسی به برنامه درسی دوره ابتدایی با چالش های جدی از جمله خطر القای نگاه ایدئولوژیک، تضاد با باورهای خانوادگی، نبود محتوای استاندارد و ضعف صلاحیت معلمان مواجه است. از منظر روانشناختی-تربیتی، مسائلی مانند رشد شناختی محدود در دوره عملیاتی عینی، وابستگی به تفکر عینی و شخصی محور، دشواری درک مفاهیم انتزاعی قدرت و عدالت، و حساسیت دوره شکل گیری هویت، ملاحظات مهمی را ایجاد می کند. این پژوهش به روش کیفی و با رویکرد تحلیل محتوای استقرایی انجام شده و یافته ها نشان می دهد که الگوی مطلوب باید بر پایه مفاهیم عینی، تدریجی، مشارکت محور و همسو با تحول شناختی کودکان طراحی شود. در پایان، پیشنهادهایی برای تدوین برنامه درسی، تربیت معلم و پژوهش های آتی ارائه می گردد.کلمات کلیدی: سواد سیاسی، دوره ابتدایی، ملاحظات روانشناختی-تربیتی، طراحی الگو، آموزش شهروندی