واکاوی سناریوهای محتمل اکوسیستم خبری آینده ایران

این پژوهش با هدف آینده پژوهی خبر در بستر شبکه های اجتماعی ایران و ترسیم چشم انداز آن تا افق سال ۱۴۱۵ شمسی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، عدم قطعیت عمیق حاکم بر آینده تولید، توزیع و مصرف خبر ناشی از همگرایی هوش مصنوعی، تغییر الگوهای مصرف مخاطب و چالش های حکمرانی دیجیتال است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، اکتشافی-تحلیلی است. رویکرد کلی پژوهش، آینده پژوهی انتقادی با استفاده از یک استراتژی ترکیبی سه مرحله ای است. در مرحله اول، شناسایی و استخراج شاخص های موثر با بهره گیری از تحلیل مضمون و مصاحبه عمیق با ۲۱ خبره انجام شد. در مرحله دوم، غربالگری، اولویت بندی و اجماع سازی شاخص ها از طریق تکنیک «دلفی فازی» با مشارکت ۲۵ خبره متخصص صورت گرفت. در مرحله سوم، ترسیم سناریوهای محتمل و مطلوب با استفاده از نرم افزار تخصصی «سناریوویژارد» و تحلیل تعادلی اثرات متقابل انجام پذیرفت. نتایج نشان می دهد که آینده خبر در ایران در حال گذار اجتناب ناپذیر از مدل های سنتی یک سویه به اکوسیستم های تعاملی، چندرسانه ای و پلتفرم محور است. مهم ترین پیشران های این تحول، نفوذ گسترده هوش مصنوعی در تولید و توزیع خبر، تغییر ذائقه مخاطب به سمت محتوای کوتاه و ویدیویی، و دموکراتیزه شدن تولید خبر از طریق روزنامه نگاری شهروندی است. تحلیل سناریوها دو مسیر اصلی را آشکار ساخت: نخست، «سناریوی هم زیستی هوشمند» که در آن فناوری در خدمت ارتقای دقت و اعتبار خبر است و مدل های اقتصادی پایدار شکل می گیرد؛ و دوم، «سناریوی سلطه الگوریتم ها» که در آن منطق اقتصاد توجه و حباب های اطلاعاتی بر فضای خبری حاکم شده و اعتبار عمومی فرو می ریزد. سناریوی اول به عنوان آینده ی مطلوب و محتمل تر شناسایی شد. یافته ها حاکی از آن است که بقای رسانه های خبری در دهه آینده، منوط به چابک سازی ساختار سازمانی، گذار از سلسله مراتب های کند به ساختارهای مسطح و داده محور، و استفاده هوشمند از فناوری های نوین برای راستی آزمایی و شخصی سازی است. همچنین، توسعه مدل های درآمدی مبتنی بر اشتراک و ارتقای سواد رسانه ای مخاطب، از ارکان اصلی مدیریت این گذار بنیادین است.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی خبر ، شبکه های اجتماعی ، هوش مصنوعی ، سناریونویسی ، دلفی فازی ، اکوسیستم رسانه ای ، ایران