نقش تسهیل گری و کنشگری راهبردی مدیریت شهری در توسعه اکوسیستم دانش بنیان: تحلیل موانع نهادی، سرمایه های هوشمند و راهبردهای بومی شده برای گذار کلانشهر کرج به سوی حکمرانی دانش بنیان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تسهیل گری و کنشگری راهبردی مدیریت شهری در توسعه اکوسیستم دانش بنیان و شهر یادگیرنده، با تاکید بر تحلیل موانع نهادی، سرمایه های هوشمند و ارائه راهبردهای بومی شده برای گذار کلانشهر کرج به سوی حکمرانی دانش بنیان انجام شده است. رویکرد پژوهش، آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، با استفاده از راهبرد نظریه داده بنیاد و انجام ۲۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با مدیران ارشد شهرداری، اعضای شورای شهر کرج، روسای پارک های علم و فناوری استان البرز، هیئت علمی دانشگاه های مستقر در کرج (دانشگاه تهران، خوارزمی و آزاد اسلامی) و فعالان حوزه استارتاپ ها، مفاهیم و مقوله های اصلی استخراج شد. در بخش کمی، پرسشنامه ای محققساخته بر پایه مقوله های کیفی طراحی و در میان نمونه ای ۴۲۰ نفره از شهروندان، مدیران و کارآفرینان دانش بنیان توزیع گردید. داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و تحلیل شبکه های اجتماعی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مدیریت شهری کرج در نقش تسهیل گر و کنشگر راهبردی توسعه دانش بنیان عملکرد ضعیفی داشته و عمدتا به اقدامات پراکنده و واکنشی محدود شده است. شش دسته مانع نهادی اصلی شناسایی شد: ۱) چندپارگی حاکمیتی و نبود متولی واحد دانش بنیان، ۲) ضعف سرمایه های هوشمند (سرمایه انسانی، ساختاری، رابطه ای و نوآوری)، ۳) تمرکزگرایی و نبود استقلال عمل شهرداری، ۴) شکاف اعتماد میان نهادهای شهری و دانشگاهیان، ۵) نبود برنامه راهبردی بلندمدت، ۶) محرومیت فضایی مناطق حاشیه نشین از زیرساخت های دانشی.. بر اساس یافته ها، راهبردهای بومی شده در چهار سطح ارائه شد: الف) سطح نهادی (ایجاد شورای عالی حکمرانی دانش بنیان کرج، تفکیک وظایف، اصلاح قوانین)، ب) سطح هوشمندسازی (ایجاد داشبورد هوشمند پایش سرمایه های دانشی، توسعه شهروند دیجیتال)، ج) سطح شبکه سازی (تشکیل دالان علم و فناوری کرج-تهران، راه اندازی صندوق سرمایه گذاری خطرپذیر شهری)، د) سطح فضایی-اجتماعی (ایجاد منطقه نوآوری کرج، توانمندسازی محلات حاشیه ای). پژوهش نتیجه می گیرد که گذار کرج به سوی حکمرانی دانش بنیان بدون بازتعریف نقش مدیریت شهری از یک نهاد خدماتی-نظارتی به نهاد تسهیل گر، شبکه ساز و سرمایه گذار دانشی امکان پذیر نیست. الگوی پیشنهادی قابلیت کاربست برای سایر کلانشهرهای ایران با ساختار مشابه را داراست.

کلیدواژه ها:

مدیریت شهری تسهیل گر ، اکوسیستم دانش بنیان ، شهر یادگیرنده ، موانع نهادی ، سرمایه های هوشمند ، حکمرانی دانش بنیان ، کلانشهر کرج ، راهبردهای بومی ، مارپیچ سه گانه ، منطقه نوآوری