ارائه چارچوبی تحلیلی-تلفیقی برای نیازسنجی آموزشی در سازمان های شهرداری با رویکردی مبتنی بر مولفه های اساسی علوم اجتماعی و روانشناسی رفتار سازمانی

نیازسنجی آموزشی در سازمان های عمومی نظیر شهرداری ها، به دلیل ماهیت چندبعدی و تعاملات پیچیده انسانی، فراتر از رویکردهای سنتی مبتنی بر فهرست مهارت هاست. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی تحلیلی-تلفیقی برای نیازسنجی آموزشی در سازمان های شهرداری شکل گرفته است که بر مولفه های اساسی علم اجتماع (هنجارها، نقش ها، شبکه های ارتباطی و سرمایه اجتماعی) و روانشناسی رفتار سازمانی (انگیزش، تعهد سازمانی، یادگیری مشاهده ای، خودکارآمدی و جو روانی-اجتماعی) استوار است با استفاده از روش تحقیق آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی)، ابتدا از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۸ نفر از مدیران و کارشناسان ارشد شهرداری های کلانشهرهای ایران (تهران، اصفهان، مشهد) و تحلیل تماتیک، ۷۲ مفهوم اولیه احصا شد. در مرحله کمی، پرسشنامه ای با ۳۸ گویه طراحی و میان ۲۱۰ نفر از کارکنان شاغل در معاونت های منابع انسانی و خدمات شهری توزیع گردید. داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM) تحلیل شدند.یافته ها نشان داد که نیازهای آموزشی در شهرداری ها را می توان در چهار سطح دسته بندی کرد: الف) نیازهای مرتبط با نقش های شغلی غیررسمی (متاثر از هنجارهای گروهی و فشار همتایان)، ب) نیازهای ناشی از ناهماهنگی بین ارزش های فردی و ماموریت سازمانی، ج) نیازهای مرتبط با کاستی های حمایت اجتماعی و شبکه های ارتباطی افقی در واحدها، و د) نیازهای پنهان انگیزشی مبتنی بر ضعف خودکارآمدی جمعی و پاداش های اجتماعی. همچنین، تاثیر متغیر جو روانی-اجتماعی بر اولویت بندی نیازهای آموزشی (ضریب مسیر ۰/۵۴) بیشتر از تاثیر متغیر فقدان مهارت فنی (ضریب ۰/۲۳) ارزیابی شد که اهمیت رویکرد علوم اجتماعی و روانشناسی رفتار سازمانی را برجسته می کند.چارچوب پیشنهادی (با عنوان چارچوب تواناسازی اجتماعی-رفتاری یا SEB) شامل ماتریسی دوبعدی است: بعد اول (مولفه های علم اجتماع: کنترل اجتماعی، همبستگی گروهی، سرمشق پذیری نقشی) و بعد دوم (مولفه های روانشناسی رفتار سازمانی: انتظار پیامد، خودتنظیمی، هویت سازمانی). این چارچوب به مدیران شهرداری امکان می دهد نه تنها شکاف دانش فنی، بلکه موانع غیرمستقیم مانند مقاومت هنجاری یا ضعف انگیزش جمعی را نیز در طراحی دوره های آموزشی لحاظ کنند. نتیجه نهایی پژوهش، گذار از نیازسنجی وظیفه محور به نیازسنجی رابطه محور و بافت آگاه در سازمان های شهرداری است.

کلیدواژه ها:

نیازسنجی آموزشی ، سازمان های شهرداری ، علم اجتماع ، روانشناسی رفتار سازمانی ، چارچوب تحلیلی-تلفیقی ، جو روانی-اجتماعی ، هنجارهای گروهی ، خودکارآمدی جمعی