طراحی و اعتبارسنجی الگوی تدریس ترکیبی آفلاین-محور برای دانش آموزان پایه ششم در مناطق با دسترسی محدود به اینترنت (مطالعه موردی: دبستان عزت، دیزج آباد)

پژوهش حاضر با هدف طراحی، اجرا و ارزیابی اثربخشی یک الگوی تدریس ترکیبی (آفلاین-برخط) مناسب برای دانش آموزان پایه ششم در منطقه دیزج آباد (با دسترسی محدود و ناپایدار به اینترنت) انجام شد.روش: این مطالعه از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی ۴۸ دانش آموز پایه ششم مدارس روستایی ناحیه ۲ زنجان (دیزج آباد و روستاهای اطراف) در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بود. از این میان، ۲۴ دانش آموز دبستان عزت به عنوان گروه آزمایش و ۲۴ دانش آموز از مدرسه مشابه به عنوان گروه کنترل انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ هفته تحت آموزش با الگوی تدریس ترکیبی طراحی شده (شامل: بسته های آموزشی دانلودی، جلسات کوتاه برخط هفتگی از طریق تلگرام، ارتباط پیامکی و تماس تلفنی برای دانش آموزان بدون اینترنت) قرار گرفتند. گروه کنترل، برنامه عادی مدرسه (تدریس حضوری معمول بدون برنامه مکمل مجازی) را دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل: ۱( آزمون پیشرفت تحصیلی محقق ساخته (پایایی ۰.۸۶ با آلفای کرونباخ)، ۲) پرسشنامه نگرش به یادگیری مجازی (مقیاس ۵ درجه ای، پایایی ۰.۸۱)، و ۳) چک لیست مشاهده مشارکت بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS-۲۶ و با آزمون های تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و تی مستقل تحلیل شدند.یافته ها: یافته ها نشان داد که پس از ۱۲ هفته، میانگین نمرات پیشرفت تحصیلی گروه آزمایش (۱۶.۴ ± ۱.۷) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل (۱۲.۸ ± ۲.۱) بود (F=۲۸.۳۴, p<۰.۰۰۱). همچنین، نمرات نگرش به یادگیری مجازی در گروه آزمایش (۳۴.۶ ± ۳.۲ از ۴۰) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل (۲۴.۳ ± ۴.۱) بود (p<۰.۰۱). تحلیل یافته های کیفی نیز نشان داد که چالش های اصلی شامل ناپایداری اینترنت، مشغله کاری والدین و کاهش انگیزه در هفته های میانی بود که الگوی طراحی شده با راهکارهایی مانند «ارسال خلاصه درس به صورت پیامک»، «تشویق هفتگی از طریق پیام صوتی» و «انعطاف در مهلت تحویل تکالیف» به آن ها پاسخ داده است.نتیجه گیری: الگوی تدریس ترکیبی «آفلاین-محور» (با تکیه بر محتوای قابل دانلود و ارتباطات کم حجم) می تواند به عنوان یک راهکار موثر و عملی برای معلمان مناطق کم برخوردار مورد استفاده قرار گیرد. کلید موفقیت در این الگو، انعطاف پذیری زمانی، استفاده از ابزارهای چندگانه ارتباطی (تلگرام، پیامک، تماس) و توجه ویژه به بازخورد عاطفی و تشویق مستمر است. این پژوهش نشان می دهد که حتی با حداقل امکانات نیز می توان کیفیت یادگیری را در شرایط دوری از مدرسه حفظ کرد.

کلیدواژه ها:

تدریس ترکیبی ، تدریس مجازی ، مناطق کم برخوردار ، پایه ششم ، عدالت آموزشی ، یادگیری آفلاین