خصوصی سازی در باشگاه پرسپولیس؛ بررسی تطبیقی پایداری مالی پیش و پس از واگذاری در چارچوب معیارهای AFC

واگذاری باشگاه های استقلال و پرسپولیس به بخش خصوصی در اردیبهشت ۱۴۰۳، بزرگ ترین پروژه خصوصی سازی در تاریخ ورزش ایران محسوب می شود. هدف اعلام شده این واگذاری، پایان دادن به تصدی گری دولت، حل معضل مالکیت مشترک، و ایجاد پایداری اقتصادی بود. با این حال، بررسی های اولیه صورت های مالی منتشرشده در سامانه کدال، تصویری مغایر با این اهداف ترسیم می کند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تاثیر واگذاری باشگاه پرسپولیس بر پایداری مالی و تطبیق شاخص های اقتصادی آن با استانداردهای لایسنس باشگاهی کنفدراسیون فوتبال آسیا‎(AFC) ‎ شده است. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی با طرح مطالعه موردی تطبیقی بوده و داده های آن از صورت های مالی حسابرسی شده باشگاه پرسپولیس در بازه زمانی ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ (سامانه کدال)، گزارش های رسمی سازمان خصوصی سازی، و مقالات علمی گردآوری شده است. برای تحلیل داده ها از روش تحلیل محتوای کیفی اسناد مالی، تحلیل تطبیقی زمانی و بین نهادی، و محاسبه نسبت های مالی استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که: (۱) مدل درآمدی باشگاه همچنان تک بعدی و وابسته به اسپانسرینگ است (بیش از ۹۰ درصد از کل درآمدها)، و حق پخش تلویزیونی، بلیت فروشی و فروش بازیکن همچنان نزدیک به صفر هستند؛ (۲) نسبت دستمزد به درآمد در تمامی دوره ها بالای ۱۰۰ درصد بوده و با استاندارد ۷۰ درصدی AFC فاصله دارد؛ (۳) واگذاری به جای کاهش بدهی ها، شکل جدیدی از بدهی را خلق کرده است؛ باشگاه در پایان سال ۱۴۰۳ مبلغ ۱,۷۹۲ میلیارد تومان به سهامداران خود بدهکار بوده که این رقم پیش از واگذاری وجود نداشت؛ (۴) زیان خالص باشگاه در ۹ ماهه منتهی به اسفند ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۱۰ برابر شده و به بیش از ۶۰۰ میلیارد تومان رسیده است؛ و (۵) باشگاه تنها در یکی از پنج معیار اصلی لایسنس AFC انتشار صورت های مالی موفق بوده و در سه معیار مردود شده است. همچنین، تحلیل مصادیق فساد مالی نشان می دهد که خصوصی سازی، فساد را ریشه کن نکرده، بلکه شکل آن را از «پنهان کاری دولتی» به «تعارض منافع سیستماتیک شبه دولتی» تغییر داده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که واگذاری پرسپولیس، اگرچه در بعد حقوقی یک موفقیت نسبی برای کسب مجوز حرفه ای AFC بوده، اما در بعد اقتصادی به پایداری مالی منجر نشده و صرفا نام طلبکار را از «دولت» به «بانک های شبه دولتی» تغییر داده است. در پایان، مدل درمانی مشتمل بر هفت راهکار عملیاتی در سه سطح کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت برای دستیابی به پایداری مالی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

خصوصی سازی ، باشگاه پرسپولیس ، پایداری مالی ، استانداردهای AFC ، واگذاری باشگاه