تحلیل تطبیقی نقش عقل عملی در اخلاق ایمانوئل کانت و دیدگاه اخلاقی آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

یکی از مباحث بنیادین در فلسفه اخلاق، تبیین منشا ارزش اخلاقی و نسبت آن با عقل انسانی است. ایمانوئل کانت، فیلسوف آلمانی، عقل عملی را منبع الزام اخلاقی و خاستگاه اصول عام و جهان شمول اخلاقی می داند و مفهوم «امر مطلق» را به عنوان معیاری برای سنجش اخلاقی بودن افعال معرفی می کند. در مقابل، آیت الله محمدتقی مصباح یزدی، اندیشمند معاصر مسلمان، با اتکا به مبانی اخلاق اسلامی، نقش عقل را در کشف ارزش های اخلاقی و هدایت انسان به سوی کمال نفس و قرب الهی تبیین می کند.این مقاله با روشی تحلیلی–تطبیقی به بررسی نقش عقل عملی در اخلاق ایمانوئل کانت و دیدگاه اخلاقی آیت الله محمدتقی مصباح یزدی می پردازد. در این راستا، ابتدا مفهوم عقل عملی و آموزه های کلیدی اخلاق کانتی، از جمله امر مطلق، وظیفه و ارزش اخلاقی، تبیین می شود. سپس دیدگاه آیت الله محمدتقی مصباح یزدی در باب مبانی اخلاق اسلامی، نقش عقل در کشف ارزش های اخلاقی و پیوند آن با غایت نهایی انسان، یعنی کمال نفس و قرب الهی، تشریح می گردد. در ادامه، شباهت ها و تفاوت های اساسی این دو دیدگاه، به ویژه در زمینه منشا الزام اخلاقی و نسبت اخلاق با غایت انسانی، تحلیل می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که با وجود جایگاه مهم عقل در هر دو نظام اخلاقی، تفاوت های بنیادینی در مبنای الزام اخلاقی و هدف نهایی اخلاق میان آن ها وجود دارد.

کلیدواژه ها:

عقل عملی ، اخلاق کانتی ، امر مطلق ، آیت الله مصباح یزدی ، اخلاق اسلامی ، ارزش اخلاقی