خودآیینی و خودتربیت گری در اندیشه کانت

پژوهش حاضر با هدف تبیین نسبت میان «خودآیینی» و «خودتربیت گری» در اندیشه اخلاقی ایمانوئل کانت انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش این است که اگر خودآیینی به عنوان اصل بنیادین اخلاق کانتی مطرح می شود، این اصل چگونه در زندگی عملی انسان تحقق می یابد و چه نسبتی با فرایند تربیت اخلاقی انسان دارد. در این راستا تلاش شده است نشان داده شود که خودتربیت گری می تواند به عنوان فرایند عملی تحقق خودآیینی در نظر گرفته شود. روش پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر ماهیت توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و کتابخانه ای است. داده های پژوهش از طریق بررسی آثار اصلی کانت و تحلیل متون فلسفی مرتبط با اخلاق کانتی گردآوری و سپس با استفاده از روش تحلیل مفهومی و استدلال فلسفی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در نظام اخلاقی کانت، خودآیینی به معنای توانایی عقل عملی برای قانون گذاری برای خویشتن است و همین توانایی مبنای آزادی اخلاقی، مسئولیت فردی و کرامت انسانی محسوب می شود. در این چارچوب، خودتربیت گری فرایندی است که طی آن فرد با اتکا به عقل عملی، مهار تمایلات و پایبندی به وظیفه اخلاقی، اراده خود را با قانون اخلاقی هماهنگ می سازد. تحلیل مفهومی نشان داد که مولفه هایی همچون آزادی اخلاقی، قانون گذاری عقلانی، احترام به وظیفه، انضباط درونی و خودتنظیمی اخلاقی از عناصر اساسی در شکل گیری این فرایند به شمار می آیند. همچنین نتایج پژوهش بیانگر آن است که تربیت اخلاقی در چارچوب اندیشه کانت باید معطوف به پرورش توانایی داوری عقلانی و استقلال اراده باشد تا فرد بتواند به عنوان عامل اخلاقی خودآیین عمل کند. بر این اساس می توان نتیجه گرفت که خودتربیت گری در اندیشه کانت نه مفهومی مستقل از اخلاق او، بلکه بعد عملی و پویای اصل خودآیینی است و از طریق آن انسان به تدریج توانایی تنظیم اراده خویش بر اساس قانون اخلاقی را به دست می آورد. از این رو، تحلیل رابطه میان خودآیینی و خودتربیت گری می تواند چارچوبی نظری برای فهم عمیق تر تربیت اخلاقی و پرورش استقلال عقلانی در انسان فراهم آورد‎.‎

کلیدواژه ها:

خودآیینی ، خودتربیت گری ، اخلاق کانتی ، عقل عملی ، تربیت اخلاقی