نقش عادت در شکل گیری فضیلت در اندیشه آکویناس و دلالت های تربیتی آن

پژوهش حاضر باهدف بررسی نقش عادت در شکل گیری فضیلت در اندیشه توماس آکویناس و تبیین دلالت های تربیتی آن انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش این است که در نظام اخلاقی آکویناس، عادت چه جایگاهی در فرایند شکل گیری فضیلت دارد و این دیدگاه چه پیامدهایی برای تربیت اخلاقی دارد. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل محتوای نظام مند متون فلسفی و اخلاقی آکویناس است. در این پژوهش، آثار اصلی آکویناس و منابع تحلیلی مرتبط به عنوان جامعه متنی در نظر گرفته شد و داده ها از طریق مطالعه و استخراج مفاهیم کلیدی مرتبط با عادت، فضیلت و تربیت اخلاقی گردآوری گردید. سپس این مفاهیم با استفاده از تحلیل مفهومی و مقوله بندی نظام مند تحلیل شد تا ساختار نظری رابطه میان عادت و فضیلت در اندیشه آکویناس روشن گردد. یافته های پژوهش نشان داد که در نظریه اخلاقی آکویناس، فضیلت نه صرفا حاصل شناخت نظری خیر، بلکه نتیجه شکل گیری ملکه ای پایدار در نفس است که از طریق تکرار و تمرین افعال اخلاقی به وجود می آید. در این چارچوب، عادت به عنوان ساختاری پایدار در شخصیت اخلاقی انسان عمل می کند که موجب می شود فرد بتواند به صورت آگاهانه، پایدار و نسبتا آسان به انجام افعال خیر گرایش پیدا کند. همچنین نتایج نشان داد که فرایند شکل گیری فضیلت در اندیشه آکویناس شامل مراحلی همچون ادراک عقلانی خیر، اراده و انتخاب اخلاقی، تکرار رفتارهای اخلاقی و در نهایت تثبیت آن ها در قالب عادت است. بر اساس این دیدگاه، تربیت اخلاقی زمانی موثر خواهد بود که علاوه بر آموزش مفاهیم اخلاقی، زمینه تمرین عملی و تکرار رفتارهای اخلاقی در محیط تربیتی فراهم شود. از دیگر یافته های پژوهش این است که در اندیشه آکویناس، محیط تربیتی، الگوهای رفتاری و هدایت عقلانی مربی نقش مهمی در شکل گیری عادت های فضیلت مند دارند. در نتیجه می توان گفت که نظریه عادت در اندیشه آکویناس می تواند چارچوبی نظری برای تقویت برنامه های تربیت اخلاقی فراهم آورد؛ چارچوبی که در آن تاکید بر تمرین، استمرار رفتارهای اخلاقی، و ایجاد محیط های تربیتی مناسب، به عنوان عناصر اساسی در شکل گیری شخصیت اخلاقی انسان مطرح می شود. یافته های این پژوهش نشان می دهد که توجه به سازوکار عادت در فرایند تربیت می تواند به پایداری و درونی شدن ارزش های اخلاقی در افراد کمک کند و بدین ترتیب نقش مهمی در تربیت انسان های فضیلت مند ایفا نماید‎.‎

کلیدواژه ها:

عادت ، فضیلت ، توماس آکویناس ، تربیت اخلاقی ، اخلاق فضیلت