فلسفه علم از دیدگاه معرفت شناسی کانت با تاکید بر دلالت های تربیتی

امانوئل کانت (۱۸۰۴-۱۷۲۴) با انقلاب کوپرنیکی خود در فلسفه، معرفت شناسی را از وضعیت بن بست میان عقل گرایی و تجربه گرایی خارج ساخت و‎ ‎بنیانی نوین برای فلسفه علم و نظریه ی یادگیری پی ریخت. این مقاله با روش توصیفی‑تحلیلی و با تکیه بر منابع دست اول (به ویژه نقد عقل محض) و تفاسیر معاصر فارسی، به واکاوی مبانی فلسفی معرفت شناسی کانت و نسبت آن با علم تجربی و ریاضیات می پردازد. پرسش اصلی این است: «شرایط امکان شناخت علمی از دیدگاه کانت کدام اند و این معرفت شناسی چه محدودیت هایی بر سر راه متافیزیک سنتی می نهد؟» یافته ها نشان می دهد که قضایای ترکیبی پیشینی، مقولات دوازده گانه ی فاهمه، صورت های پیشین حساسیت (زمان و مکان) و تمایز پدیدار از نومن، ستون های اصلی نظام انتقادی کانت را تشکیل می دهند. در این نظام، علم تجربی امکان پذیر و موجه است، اما هرگونه دانش نظری درباره ی خدا، نفس و جهان ناممکن می شود. همچنین دلالت های این معرفت شناسی برای یادگیری عبارت اند از: فعال بودن ذهن یادگیرنده، نقش سازنده ی ساختارهای پیشینی، اهمیت خودآیینی اخلاقی و نفی پاداش/تنبیه بیرونی‎.‎

کلیدواژه ها:

معرفت شناسی کانت ، فلسفه علم ، قضایای ترکیبی پیشینی ، مقولات ، نومن و فنومن ، نقد عقل محض ، یادگیری فعال‎.‎