تاثیر روش تدریس فعال بر انگیزه تحصیلی دانش آموزان دوره دوم ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر روش تدریس فعال (تلفیقی از روش های پرسش و پاسخ فعال، کار گروهی، حل مسئله، و بازی های آموزشی) بر انگیزه تحصیلی (انگیزه درونی و انگیزه بیرونی) دانش آموزان پایه های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی انجام شد. انگیزه تحصیلی به عنوان موتور محرکه یادگیری، یکی از مهمترین پیش بینی کننده های پیشرفت تحصیلی و کاهش افت آموزشی است. با این حال، در نظام آموزشی ایران که هنوز بر روش های سنتی و سخنرانی-محور تاکید دارد، انگیزه درونی دانش آموزان به تدریج کاهش می یابد و جای خود را به انگیزه بیرونی (نمره، اجبار، ترس از تنبیه) می دهد . این پژوهش به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل، با مشارکت ۸۰ دانش آموز پایه پنجم از چهار مدرسه ابتدایی در شهر شیراز انجام شد. دانش آموزان به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۴۰ نفر) و کنترل (۴۰ نفر) جایدهی شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ هفته (هر هفته ۴ جلسه ۶۰ دقیقه ای) در دروس علوم و ریاضی با روش تدریس فعال آموزش دیدند، در حالی که گروه کنترل همان محتوا را با روش سنتی (سخنرانی، حفظ کردن، تمرینات تکراری) دریافت کردند. ابزارهای اندازه گیری شامل پرسشنامه انگیزه تحصیلی (۳۰ گویه، سه مولفه: انگیزه درونی، انگیزه بیرونی، و خودکارآمدی) با ضریب پایایی ۰/۸۹ و آزمون پیشرفت تحصیلی (۲۰ سوال) با ضریب پایایی ۰/۸۶ بود. یافته های جدول ها نشان داد که میانگین نمرات انگیزه درونی در گروه آزمایش از پیش آزمون ۳۲/۵۰ به پس آزمون ۵۲/۸۰ (از ۶۰) افزایش یافت، در حالی که گروه کنترل از ۳۳/۲۰ به ۳۶/۴۰ رسید (پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۹۰). همچنین میانگین نمرات خودکارآمدی در گروه آزمایش از ۲۴/۵۰ به ۳۸/۶۰ (از ۵۰) افزایش یافت (پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۷۵). در مقابل، انگیزه بیرونی در گروه آزمایش کاهش معناداری یافت (از ۳۸/۲۰ به ۳۰/۵۰ از ۵۰، پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۲۰-). پیشرفت تحصیلی در گروه آزمایش (۳۶/۵۰ از ۵۰) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل (۲۸/۵۰) بود (پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۴۵). تحلیل کیفی رفتار دانش آموزان نشان داد که در گروه آزمایش، مشارکت فعال (پرسش، پاسخ، بحث، کار گروهی) به طور متوسط ۳ برابر گروه کنترل بود. بحث مقاله بر ضرورت گذار از «تدریس معلم-محور» به «تدریس دانش آموز-محور» در دوره ابتدایی و توانمندسازی معلمان در روش های تدریس فعال متمرکز است. پیشنهاد می شود «برنامه ملی توانمندسازی معلمان در روش های تدریس فعال» تدوین و حداقل ۵۰ درصد زمان کلاس در دوره ابتدایی به فعالیت های فعال دانش آموزان اختصاص یابد.

کلیدواژه ها:

روش تدریس فعال ، انگیزه درونی ، خودکارآمدی ، دوره ابتدایی.